SZCZEGÓŁOWA
SPECYFIKACJA   TECHNICZNA

do  specyfikacji   przetargowej
na wykonanie :

Przebudowa  chodnika w m. Lisków dr woj. 471

INWESTOR:   Gmina Lisków

KOD CPV       45233253-7 ROBOTY  w ZAKRESIE NAWIERZCHNI 
                                                 DRÓG  DLA PIESZYCH
Grupa robót 452
Klasa robót 4523
Kategoria robót 45233

SPIS TREŚCI:

D-00.00.00   Wymagania ogólne....        
D-04.01.01   Koryto wraz z profilowaniem i zagęszczaniem podłoża 
D.04.05.02   Podbudowa z chudego betonu
D.08.02.02   Chodniki z kostki betonowej                                                
D.08.03.01    Betonowe obrzeża   chodnikowe                                          
D.08.01.01   Krawężniki betonowe

	OPRACOWAŁ:

	Józef Przybyłek

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA 
I ODBIORU ROBÓT

D-M-00.00.00

WYMAGANIA OGÓLNE

1. WSTĘP
1.1. Przedmiot SST
	Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania ogólne dotyczące wykonania i odbioru robót.
1.2. Zakres stosowania SST
	Szczegółowa specyfikacja techniczna stanowi obowiązującą podstawę opracowania szczegółowej specyfikacji technicznej stosowanej jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót.
1.3. Zakres robót objętych SST
	Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji obejmują wymagania ogólne, wspólne dla robót objętych ogólnymi specyfikacjami technicznymi dla robót drogowych i mostowych.
1.4. Ogólne wymagania dotyczące robót
	Wykonawca robót jest odpowiedzialny za jakość ich wykonania oraz za ich zgodność z dokumentacją projektową, SST.
1.4.1. Przekazanie terenu budowy
	Zamawiający w terminie określonym w dokumentach umowy przekaże Wykonawcy teren budowy wraz ze wszystkimi wymaganymi uzgodnieniami prawnymi i administracyjnymi, lokalizację i współrzędne punktów głównych trasy oraz reperów, dziennik budowy oraz dwa egzemplarze dokumentacji projektowej i dwa komplety SST.
	Na Wykonawcy spoczywa odpowiedzialność za ochronę przekazanych mu punktów pomiarowych do chwili odbioru końcowego robót. Uszkodzone lub zniszczone znaki geodezyjne Wykonawca odtworzy i utrwali na własny koszt.
1.4.2. Dokumentacja projektowa
            Dokumentacja projektowa będzie zawierać rysunki, obliczenia i dokumenty, zgodne z wykazem podanym w szczegółowych warunkach umowy.
1.4.3. Zgodność robót z dokumentacją projektową i SST
	W przypadku rozbieżności w ustaleniach poszczególnych dokumentów obowiązuje kolejność ich ważności wymieniona w “Ogólnych warunkach umowy”.
	Wykonawca nie może wykorzystywać błędów lub opuszczeń w dokumentach kontraktowych, a o ich wykryciu winien natychmiast powiadomić Inspektora nadzoru, który dokona odpowiednich zmian i poprawek.
	W przypadku rozbieżności opis wymiarów ważniejszy jest od odczytu ze skali rysunków.
	Wszystkie wykonane roboty i dostarczone materiały będą zgodne z dokumentacją projektową i SST.
	Dane określone w dokumentacji projektowej i w SST będą uważane za wartości docelowe, od których dopuszczalne są odchylenia w ramach określonego przedziału tolerancji. Cechy materiałów i elementów budowli muszą być jednorodne i wykazywać zgodność z określonymi wymaganiami, a rozrzuty tych cech nie mogą przekraczać dopuszczalnego przedziału tolerancji.
	W przypadku, gdy materiały lub roboty nie będą w pełni zgodne z dokumentacją projektową lub SST i wpłynie to na niezadowalającą jakość elementu budowli, to takie materiały zostaną zastąpione innymi, a roboty rozebrane i wykonane ponownie na koszt Wykonawcy.
1.4.4. Zabezpieczenie terenu budowy
a)	Zabezpieczenie terenu budowy w robotach modernizacyjnych i remontowych (“pod   ruchem”)
	Wykonawca jest zobowiązany do utrzymania ruchu publicznego na terenie budowy, w sposób określony w SST, w okresie trwania realizacji kontraktu, aż do zakończenia i odbioru ostatecznego robót.
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca przedstawi Zamawiającemu do zatwierdzenia uzgodniony z odpowiednim zarządem drogi i organem zarządzającym ruchem projekt organizacji ruchu i zabezpieczenia robót w okresie trwania budowy. W zależności od potrzeb i postępu robót projekt organizacji ruchu powinien być aktualizowany przez Wykonawcę na bieżąco.
	W czasie wykonywania robót Wykonawca dostarczy, zainstaluje i będzie obsługiwał wszystkie tymczasowe urządzenia zabezpieczające takie jak: zapory, światła ostrzegawcze, sygnały, itp., zapewniając w ten sposób bezpieczeństwo pojazdów i pieszych.
	Wykonawca zapewni stałe warunki widoczności w dzień i w nocy tych zapór i znaków, dla których jest to nieodzowne ze względów bezpieczeństwa.
	Wszystkie znaki, zapory i inne urządzenia zabezpieczające będą akceptowane przez Inspektora nadzoru.
	Koszt zabezpieczenia terenu budowy nie podlega odrębnej zapłacie i przyjmuje się, że jest włączony w cenę umowną.

b)	Zabezpieczenie terenu budowy w robotach o charakterze inwestycyjnym
	
              Wykonawca jest zobowiązany do zabezpieczenia terenu budowy w okresie trwania realizacji kontraktu aż do zakończenia i odbioru ostatecznego robót.
	Wykonawca dostarczy, zainstaluje i będzie utrzymywać tymczasowe urządzenia zabezpieczające oraz wszelkie środki niezbędne do ochrony robót, wygody społeczności i innych.

1.4.5. Ochrona środowiska w czasie wykonywania robót
	Wykonawca ma obowiązek znać i stosować w czasie prowadzenia robót wszelkie przepisy dotyczące ochrony środowiska naturalnego.

	W okresie trwania budowy i wykańczania robót Wykonawca będzie:
a)	utrzymywać teren budowy i wykopy w stanie bez wody stojącej,
b)	podejmować wszelkie uzasadnione kroki mające na celu stosowanie się do przepisów i norm dotyczących ochrony środowiska na terenie i wokół terenu budowy oraz będzie unikać uszkodzeń lub uciążliwości dla osób lub własności społecznej i innych, a wynikających ze skażenia, hałasu lub innych przyczyn powstałych w następstwie jego sposobu działania. 
Stosując się do tych wymagań będzie miał szczególny wzgląd na:
1)	lokalizację baz, warsztatów, magazynów, składowisk, ukopów i dróg dojazdowych,
2)	środki ostrożności i zabezpieczenia przed:
a)	zanieczyszczeniem zbiorników i cieków wodnych pyłami lub substancjami toksycznymi,
b)	zanieczyszczeniem powietrza pyłami i gazami,
c)	możliwością powstania pożaru.
1.4.6. Ochrona przeciwpożarowa
	Wykonawca będzie przestrzegać przepisy ochrony przeciwpożarowej.
	Wykonawca będzie utrzymywać sprawny sprzęt przeciwpożarowy, wymagany przez odpowiednie przepisy, na terenie baz produkcyjnych, w pomieszczeniach biurowych, mieszkalnych i magazynach oraz w maszynach i pojazdach.
	Materiały łatwopalne będą składowane w sposób zgodny z odpowiednimi przepisami i zabezpieczone przed dostępem osób trzecich.
	Wykonawca będzie odpowiedzialny za wszelkie straty spowodowane pożarem wywołanym jako rezultat realizacji robót albo przez personel Wykonawcy.
1.4.7. Materiały szkodliwe dla otoczenia
	Materiały, które w sposób trwały są szkodliwe dla otoczenia, nie będą dopuszczone do użycia.
	Nie dopuszcza się użycia materiałów wywołujących szkodliwe promieniowanie o stężeniu większym od dopuszczalnego, określonego odpowiednimi przepisami.
	Wszelkie materiały odpadowe użyte do robót będą miały aprobatę techniczną wydaną przez uprawnioną jednostkę, jednoznacznie określającą brak szkodliwego oddziaływania tych materiałów na środowisko.
	Materiały, które są szkodliwe dla otoczenia tylko w czasie robót, a po zakończeniu robót ich szkodliwość zanika (np. materiały pylaste) mogą być użyte pod warunkiem przestrzegania wymagań technologicznych wbudowania. Jeżeli wymagają tego odpowiednie przepisy Zamawiający powinien otrzymać zgodę na użycie tych materiałów od właściwych organów administracji państwowej.
	Jeżeli Wykonawca użył materiałów szkodliwych dla otoczenia zgodnie ze specyfikacjami, a ich użycie spowodowało jakiekolwiek zagrożenie środowiska, to konsekwencje tego poniesie Zamawiający.
1.4.8. Ochrona własności publicznej i prywatnej
	Wykonawca odpowiada za ochronę instalacji na powierzchni ziemi i za urządzenia podziemne, takie jak rurociągi, kable itp. oraz uzyska od odpowiednich władz będących właścicielami tych urządzeń potwierdzenie informacji dostarczonych mu przez Zamawiającego w ramach planu ich lokalizacji. Wykonawca zapewni właściwe oznaczenie i zabezpieczenie przed uszkodzeniem tych instalacji i urządzeń w czasie trwania budowy.
	O fakcie przypadkowego uszkodzenia tych instalacji Wykonawca bezzwłocznie powiadomi Inżyniera i zainteresowane władze oraz będzie z nimi współpracował dostarczając wszelkiej pomocy potrzebnej przy dokonywaniu napraw. Wykonawca będzie odpowiadać za wszelkie spowodowane przez jego działania uszkodzenia instalacji na powierzchni ziemi i urządzeń podziemnych wykazanych w dokumentach dostarczonych mu przez Zamawiającego.
1.4.9. Ograniczenie obciążeń osi pojazdów
	Wykonawca stosować się będzie do ustawowych ograniczeń obciążenia na oś przy transporcie materiałów i wyposażenia na i z terenu robót. Uzyska on wszelkie niezbędne zezwolenia od władz co do przewozu nietypowych wagowo ładunków i w sposób ciągły będzie o każdym takim przewozie powiadamiał Inspektora 

Nadzoru. Pojazdy i ładunki powodujące nadmierne obciążenie osiowe nie będą dopuszczone na świeżo ukończony fragment budowy w obrębie terenu budowy i Wykonawca będzie odpowiadał za naprawę wszelkich robót w ten sposób uszkodzonych, zgodnie z poleceniami Inspektora Nadzoru.

1.4.10. Bezpieczeństwo i higiena pracy
	Podczas realizacji robót Wykonawca będzie przestrzegać przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.
	W szczególności Wykonawca ma obowiązek zadbać, aby personel nie wykonywał pracy w warunkach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia oraz nie spełniających odpowiednich wymagań sanitarnych.
	Wykonawca zapewni i będzie utrzymywał wszelkie urządzenia zabezpieczające, socjalne oraz sprzęt i odpowiednią odzież dla ochrony życia i zdrowia osób zatrudnionych na budowie oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa publicznego.
	Uznaje się, że wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych powyżej nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie umownej.
1.4.11. Ochrona i utrzymanie robót
	Wykonawca będzie odpowiedzialny za ochronę robót i za wszelkie materiały i urządzenia używane do robót od daty rozpoczęcia do daty zakończenia robót (do wydania potwierdzenia zakończenia przez Inspektora Nadzoru).
	Wykonawca będzie utrzymywać roboty do czasu odbioru ostatecznego. Utrzymanie powinno być prowadzone w taki sposób, aby budowla drogowa lub jej elementy były w zadowalającym stanie przez cały czas, do momentu odbioru ostatecznego.
	Jeśli Wykonawca w jakimkolwiek czasie zaniedba utrzymanie, to na polecenie Inspektora Nadzoru powinien rozpocząć roboty utrzymaniowe nie później niż w 24 godziny po otrzymaniu tego polecenia.
1.4.12. Stosowanie się do prawa i innych przepisów
	Wykonawca zobowiązany jest znać wszystkie przepisy wydane przez władze centralne i miejscowe oraz inne przepisy i wytyczne, które są w jakikolwiek sposób związane z robotami i będzie w pełni odpowiedzialny za przestrzeganie tych praw, przepisów i wytycznych podczas prowadzenia robót.
	.
2. MATERIAŁY
2.1. Źródła uzyskania materiałów
	Co najmniej na trzy tygodnie przed zaplanowanym wykorzystaniem jakichkolwiek materiałów przeznaczonych do robót Wykonawca przedstawi szczegółowe informacje dotyczące proponowanego źródła wytwarzania, zamawiania lub wydobywania tych materiałów i odpowiednie świadectwa badań laboratoryjnych oraz próbki do zatwierdzenia przez Inspektora Nadzoru.
	Zatwierdzenie partii materiałów z danego źródła nie oznacza automatycznie, że wszelkie materiały z danego źródła uzyskają zatwierdzenie.
	Wykonawca zobowiązany jest do prowadzenia badań w celu udokumentowania, że materiały uzyskane z dopuszczonego źródła w sposób ciągły spełniają wymagania SST w czasie postępu robót.
2.2. Pozyskiwanie materiałów miejscowych
	Wykonawca odpowiada za uzyskanie pozwoleń od właścicieli i odnośnych władz na pozyskanie materiałów z jakichkolwiek źródeł miejscowych włączając w to źródła wskazane przez Zamawiającego i jest zobowiązany dostarczyć Inspektora Nadzoru wymagane dokumenty przed rozpoczęciem eksploatacji źródła.
	Wykonawca ponosi odpowiedzialność za spełnienie wymagań ilościowych i jakościowych materiałów z jakiegokolwiek źródła.
	Wykonawca poniesie wszystkie koszty, a w tym: opłaty, wynagrodzenia i jakiekolwiek inne koszty związane z dostarczeniem materiałów do robót.
	Wszystkie odpowiednie materiały pozyskane z wykopów na terenie budowy lub z innych miejsc wskazanych w dokumentach umowy będą wykorzystane do robót lub odwiezione na odkład odpowiednio do wymagań umowy lub wskazań Inspektora Nadzoru.
	Eksploatacja źródeł materiałów będzie zgodna z wszelkimi regulacjami prawnymi obowiązującymi na danym obszarze.
2.3. Inspekcja wytwórni materiałów
	Wytwórnie materiałów mogą być okresowo kontrolowane przez Inspektora Nadzoru w celu sprawdzenia zgodności stosowanych metod produkcyjnych z wymaganiami. Próbki materiałów mogą być pobierane w celu 

sprawdzenia ich właściwości. Wynik tych kontroli będzie podstawą akceptacji określonej partii materiałów pod względem jakości.
	W przypadku, gdy Inspektor Nadzoru będzie przeprowadzał inspekcję wytwórni, będą zachowane następujące warunki:
a)	Inspektor Nadzoru będzie miał zapewnioną współpracę i pomoc Wykonawcy oraz producenta materiałów w czasie przeprowadzania inspekcji,

b)	Inspektor Nadzoru będzie miał wolny dostęp, w dowolnym czasie, do tych części wytwórni, gdzie odbywa się produkcja materiałów przeznaczonych do realizacji umowy.
2.4. Materiały nie odpowiadające wymaganiom
	Materiały nie odpowiadające wymaganiom zostaną przez Wykonawcę wywiezione z terenu budowy, bądź złożone w miejscu wskazanym przez Inspektora Nadzoru. Jeśli Inspektor Nadzoru zezwoli Wykonawcy na użycie tych materiałów do innych robót, niż te dla których zostały zakupione, to koszt tych materiałów zostanie przewartościowany przez Inspektora Nadzoru.
	Każdy rodzaj robót, w którym znajdują się nie zbadane i nie zaakceptowane materiały, Wykonawca wykonuje na własne ryzyko, licząc się z jego nieprzyjęciem i niezapłaceniem
2.5. Przechowywanie i składowanie materiałów
	Wykonawca zapewni, aby tymczasowo składowane materiały, do czasu gdy będą one potrzebne do robót, były zabezpieczone przed zanieczyszczeniem, zachowały swoją jakość i właściwość do robót i były dostępne do kontroli przez Inspektora Nadzoru.
	Miejsca czasowego składowania materiałów będą zlokalizowane w obrębie terenu budowy w miejscach uzgodnionych z Inspektorem Nadzoru lub poza terenem budowy w miejscach zorganizowanych przez Wykonawcę.
2.6. Wariantowe stosowanie materiałów
	Jeśli dokumentacja projektowa lub SST przewidują możliwość wariantowego zastosowania rodzaju materiału w wykonywanych robotach, Wykonawca powiadomi Inspektora Nadzoru o swoim zamiarze co najmniej 3 tygodnie przed użyciem materiału, albo w okresie dłuższym, jeśli będzie to wymagane dla badań prowadzonych przez Inspektora Nadzoru. Wybrany i zaakceptowany rodzaj materiału nie może być później zmieniany bez zgody Inspektora Nadzoru.
3. sprzęt
	Wykonawca jest zobowiązany do używania jedynie takiego sprzętu, który nie spowoduje niekorzystnego wpływu na jakość wykonywanych robót. Sprzęt używany do robót powinien być zgodny z ofertą Wykonawcy i powinien odpowiadać pod względem typów i ilości wskazaniom zawartym w SST, PZJ lub projekcie organizacji robót, zaakceptowanym przez Inspektora Nadzoru; w przypadku braku ustaleń w takich dokumentach sprzęt powinien być uzgodniony i zaakceptowany przez Zamawiającego.
	Liczba i wydajność sprzętu będzie gwarantować przeprowadzenie robót, zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji projektowej, SST i wskazaniach Inspektora Nadzoru w terminie przewidzianym umową.
	Sprzęt będący własnością Wykonawcy lub wynajęty do wykonania robót ma być utrzymywany w dobrym stanie i gotowości do pracy. Będzie on zgodny z normami ochrony środowiska i przepisami dotyczącymi jego użytkowania.
	Wykonawca dostarczy Inspektorowi Nadzoru kopie dokumentów potwierdzających dopuszczenie sprzętu do użytkowania, tam gdzie jest to wymagane przepisami.
	Jeżeli dokumentacja projektowa lub SST przewidują możliwość wariantowego użycia sprzętu przy wykonywanych robotach, Wykonawca powiadomi Inspektora Nadzoru o swoim zamiarze wyboru i uzyska jego akceptację przed użyciem sprzętu. Wybrany sprzęt, po akceptacji Inspektora Nadzoru, nie może być później zmieniany bez jego zgody.
	Jakikolwiek sprzęt, maszyny, urządzenia i narzędzia nie gwarantujące zachowania warunków umowy, zostaną przez Inspektora Nadzoru zdyskwalifikowane i nie dopuszczone do robót.
4. transport
	Wykonawca jest zobowiązany do stosowania jedynie takich środków transportu, które nie wpłyną niekorzystnie na jakość wykonywanych robót i właściwości przewożonych materiałów.
	Liczba środków transportu będzie zapewniać prowadzenie robót zgodnie z zasadami określonymi w dokumentacji projektowej, SST i wskazaniach Inspektora Nadzoru, w terminie przewidzianym umową.
	Przy ruchu na drogach publicznych pojazdy będą spełniać wymagania dotyczące przepisów ruchu drogowego w odniesieniu do dopuszczalnych obciążeń na osie i innych parametrów technicznych. Środki transportu nie odpowiadające warunkom dopuszczalnych obciążeń na osie mogą być dopuszczone przez 

Inspektora Nadzoru, pod warunkiem przywrócenia stanu pierwotnego użytkowanych odcinków dróg na koszt Wykonawcy.
	Wykonawca będzie usuwać na bieżąco, na własny koszt, wszelkie zanieczyszczenia spowodowane jego pojazdami na drogach publicznych oraz dojazdach do terenu budowy.
5. wykonanie robót
	Wykonawca jest odpowiedzialny za prowadzenie robót zgodnie z umową oraz za jakość zastosowanych materiałów i wykonywanych robót, za ich zgodność z dokumentacją projektową, wymaganiami SST, PZJ, projektu organizacji robót oraz poleceniami Inspektora Nadzoru.

                Wykonawca ponosi odpowiedzialność za dokładne wytyczenie w planie i wyznaczenie wysokości wszystkich elementów robót zgodnie z wymiarami i rzędnymi określonymi w dokumentacji projektowej lub przekazanymi na piśmie przez Inspektora Nadzoru.
	Następstwa jakiegokolwiek błędu spowodowanego przez Wykonawcę w wytyczeniu i wyznaczaniu robót zostaną, jeśli wymagać tego będzie Inspektor Nadzoru, poprawione przez Wykonawcę na własny koszt.
	Sprawdzenie wytyczenia robót lub wyznaczenia wysokości przez Inspektora Nadzoru nie zwalnia Wykonawcy od odpowiedzialności za ich dokładność.
	Decyzje Inspektora Nadzoru dotyczące akceptacji lub odrzucenia materiałów i elementów robót będą oparte na wymaganiach sformułowanych w dokumentach umowy, dokumentacji projektowej i w SST, a także w normach i wytycznych. Przy podejmowaniu decyzji Inspektor Nadzoru uwzględni wyniki badań materiałów i robót, rozrzuty normalnie występujące przy produkcji i przy badaniach materiałów, doświadczenia z przeszłości, wyniki badań naukowych oraz inne czynniki wpływające na rozważaną kwestię.
	Polecenia Inspektora Nadzoru będą wykonywane nie później niż w czasie przez niego wyznaczonym, po ich otrzymaniu przez Wykonawcę, pod groźbą zatrzymania robót. Skutki finansowe z tego tytułu ponosi Wykonawca.
6. kontrola jakości robót
6.1. Program zapewnienia jakości 
	Do obowiązków Wykonawcy należy opracowanie i przedstawienie do aprobaty Inżyniera programu zapewnienia jakości, w którym przedstawi on zamierzony sposób wykonywania robót, możliwości techniczne, kadrowe i organizacyjne gwarantujące wykonanie robót zgodnie z dokumentacją projektową, SST oraz poleceniami i ustaleniami przekazanymi przez Inspektora Nadzoru.
	Program zapewnienia jakości będzie zawierać:
a) część ogólną opisującą:
•	organizację wykonania robót, w tym terminy i sposób prowadzenia robót,
•	organizację ruchu na budowie wraz z oznakowaniem robót,
•	bhp.,
•	wykaz zespołów roboczych, ich kwalifikacje i przygotowanie praktyczne,
•	wykaz osób odpowiedzialnych za jakość i terminowość wykonania poszczególnych elementów robót,
•	system (sposób i procedurę) proponowanej kontroli i sterowania jakością wykonywanych robót,
•	wyposażenie w sprzęt i urządzenia do pomiarów i kontroli (opis laboratorium własnego lub laboratorium, któremu Wykonawca zamierza zlecić prowadzenie badań),
•	sposób oraz formę gromadzenia wyników badań laboratoryjnych, zapis pomiarów, nastaw mechanizmów sterujących, a także wyciąganych wniosków i zastosowanych korekt w procesie technologicznym, proponowany sposób i formę przekazywania tych informacji Inspektorowi Nadzoru;
b) część szczegółową opisującą dla każdego asortymentu robót:
•	wykaz maszyn i urządzeń stosowanych na budowie z ich parametrami technicznymi oraz wyposażeniem w mechanizmy do sterowania i urządzenia pomiarowo-kontrolne,
•	rodzaje i ilość środków transportu oraz urządzeń do magazynowania i załadunku materiałów, spoiw, lepiszczy, kruszyw itp.,
•	sposób zabezpieczenia i ochrony ładunków przed utratą ich właściwości w czasie transportu,
•	sposób i procedurę pomiarów i badań (rodzaj i częstotliwość, pobieranie próbek, legalizacja i sprawdzanie urządzeń, itp.) prowadzonych podczas dostaw materiałów, wytwarzania mieszanek i wykonywania poszczególnych elementów robót,
•	sposób postępowania z materiałami i robotami nie odpowiadającymi wymaganiom.
6.2. Zasady kontroli jakości robót
	Celem kontroli robót będzie takie sterowanie ich przygotowaniem i wykonaniem, aby osiągnąć założoną jakość robót.
	Wykonawca jest odpowiedzialny za pełną kontrolę robót i jakości materiałów. Wykonawca zapewni odpowiedni system kontroli, włączając personel, laboratorium, sprzęt, zaopatrzenie i wszystkie urządzenia niezbędne do pobierania próbek i badań materiałów oraz robót.
	Przed zatwierdzeniem systemu kontroli Inspektor Nadzoru może zażądać od Wykonawcy przeprowadzenia badań w celu zademonstrowania, że poziom ich wykonywania jest zadowalający.
	Wykonawca będzie przeprowadzać pomiary i badania materiałów oraz robót z częstotliwością zapewniającą stwierdzenie, że roboty wykonano zgodnie z wymaganiami zawartymi w dokumentacji projektowej i SST
	Minimalne wymagania co do zakresu badań i ich częstotliwość są określone w SST, normach i wytycznych. W przypadku, gdy nie zostały one tam określone, Inspektor Nadzoru ustali jaki zakres kontroli jest konieczny, aby zapewnić wykonanie robót zgodnie z umową.
	Wykonawca dostarczy Inspektorowi Nadzoru świadectwa, że wszystkie stosowane urządzenia i sprzęt badawczy posiadają ważną legalizację, zostały prawidłowo wykalibrowane i odpowiadają wymaganiom norm określających procedury badań.
	
             Inspektor Nadzoru będzie mieć nieograniczony dostęp do pomieszczeń laboratoryjnych, w celu ich inspekcji.
	Inspektor Nadzoru będzie przekazywać Wykonawcy pisemne informacje o jakichkolwiek niedociągnięciach dotyczących urządzeń laboratoryjnych, sprzętu, zaopatrzenia laboratorium, pracy personelu lub metod badawczych. Jeżeli niedociągnięcia te będą tak poważne, że mogą wpłynąć ujemnie na wyniki badań, Inspektor Nadzoru natychmiast wstrzyma użycie do robót badanych materiałów i dopuści je do użycia dopiero wtedy, gdy niedociągnięcia w pracy laboratorium Wykonawcy zostaną usunięte i stwierdzona zostanie odpowiednia jakość tych materiałów.
	Wszystkie koszty związane z organizowaniem i prowadzeniem badań materiałów ponosi Wykonawca.
6.3. Pobieranie próbek
	Próbki będą pobierane losowo. Zaleca się stosowanie statystycznych metod pobierania próbek, opartych na zasadzie, że wszystkie jednostkowe elementy produkcji mogą być z jednakowym prawdopodobieństwem wytypowane do badań.
	Inspektor Nadzoru będzie mieć zapewnioną możliwość udziału w pobieraniu próbek.
	Na zlecenie Inspektora Nadzoru Wykonawca będzie przeprowadzać dodatkowe badania tych materiałów, które budzą wątpliwości co do jakości, o ile kwestionowane materiały nie zostaną przez Wykonawcę usunięte lub ulepszone z własnej woli. Koszty tych dodatkowych badań pokrywa Wykonawca tylko w przypadku stwierdzenia usterek; w przeciwnym przypadku koszty te pokrywa Zamawiający.
	Pojemniki do pobierania próbek będą dostarczone przez Wykonawcę i zatwierdzone przez Inspektora Nadzoru. Próbki dostarczone przez Wykonawcę do badań wykonywanych przez Inspektora Nadzoru będą odpowiednio opisane i oznakowane, w sposób zaakceptowany przez Inspektora Nadzoru.
6.4. Badania i pomiary
	Wszystkie badania i pomiary będą przeprowadzone zgodnie z wymaganiami norm. W przypadku, gdy normy nie obejmują jakiegokolwiek badania wymaganego w SST, stosować można wytyczne krajowe, albo inne procedury, zaakceptowane przez Inspektora Nadzoru.
	Przed przystąpieniem do pomiarów lub badań, Wykonawca powiadomi Inspektora Nadzoru o rodzaju, miejscu i terminie pomiaru lub badania. Po wykonaniu pomiaru lub badania, Wykonawca przedstawi na piśmie ich wyniki do akceptacji Inspektora Nadzoru.
6.5. Raporty z badań
	Wykonawca będzie przekazywać Inspektorowi Nadzoru kopie raportów z wynikami badań jak najszybciej, nie później jednak niż w terminie określonym w programie zapewnienia jakości.
	Wyniki badań (kopie) będą przekazywane Inspektora Nadzoru na formularzach według dostarczonego przez niego wzoru lub innych, przez niego zaaprobowanych.
6.6. Badania prowadzone przez Inspektora Nadzoru
	Dla celów kontroli jakości i zatwierdzenia, Inspektor Nadzoru uprawniony jest do dokonywania kontroli, pobierania próbek i badania materiałów u źródła ich wytwarzania     i zapewniona mu będzie wszelka potrzebna do tego pomoc ze strony Wykonawcy   i producenta materiałów.
	Inspektor Nadzoru, po uprzedniej weryfikacji systemu kontroli robót prowadzonego przez Wykonawcę, będzie oceniać zgodność materiałów i robót z wymaganiami SST na podstawie wyników badań dostarczonych przez Wykonawcę.
	Inspektor Nadzoru może pobierać próbki materiałów i prowadzić badania niezależnie od Wykonawcy, na swój koszt. Jeżeli wyniki tych badań wykażą, że raporty Wykonawcy są niewiarygodne, to Inspektor Nadzoru poleci Wykonawcy lub zleci niezależnemu laboratorium przeprowadzenie powtórnych lub dodatkowych badań, albo oprze się wyłącznie na własnych badaniach przy ocenie zgodności materiałów i robót z dokumentacją projektową i SST. 

W takim przypadku całkowite koszty powtórnych lub dodatkowych badań i pobierania próbek poniesione zostaną przez Wykonawcę.
6.7. Certyfikaty i deklaracje
	Inspektor Nadzoru może dopuścić do użycia tylko te materiały, które posiadają:
1.	certyfikat na znak bezpieczeństwa wykazujący, że zapewniono zgodność z kryteriami technicznymi określonymi na podstawie Polskich Norm, aprobat technicznych oraz właściwych przepisów i dokumentów technicznych,
2.	deklarację zgodności lub certyfikat zgodności z:
•	Polską Normą lub
•	aprobatą techniczną, w przypadku wyrobów, dla których nie ustanowiono Polskiej Normy, jeżeli nie są objęte certyfikacją określoną w pkt 1
i które spełniają wymogi SST.
	W przypadku materiałów, dla których ww. dokumenty są wymagane przez SST, każda partia dostarczona do robót będzie posiadać te dokumenty, określające w sposób jednoznaczny jej cechy.
	Produkty przemysłowe muszą posiadać ww. dokumenty wydane przez producenta, a w razie potrzeby poparte wynikami badań wykonanych przez niego. Kopie wyników tych badań będą dostarczone przez Wykonawcę Inspektorowi Nadzoru.
	
               Jakiekolwiek materiały, które nie spełniają tych wymagań będą odrzucone.
6.8. Dokumenty budowy
(1) Dziennik budowy
	Dziennik budowy jest wymaganym dokumentem prawnym obowiązującym Zamawiającego i Wykonawcę w okresie od przekazania Wykonawcy terenu budowy do końca okresu gwarancyjnego. Odpowiedzialność za prowadzenie dziennika budowy zgodnie z obowiązującymi przepisami [2] spoczywa na Wykonawcy.
	Zapisy w dzienniku budowy będą dokonywane na bieżąco i będą dotyczyć przebiegu robót, stanu bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz technicznej i gospodarczej strony budowy.
	Każdy zapis w dzienniku budowy będzie opatrzony datą jego dokonania, podpisem osoby, która dokonała zapisu, z podaniem jej imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Zapisy będą czytelne, dokonane trwałą techniką, w porządku chronologicznym, bezpośrednio jeden pod drugim, bez przerw.
	Załączone do dziennika budowy protokoły i inne dokumenty będą oznaczone kolejnym numerem załącznika i opatrzone datą i podpisem Wykonawcy i Inspektora Nadzoru.
	Do dziennika budowy należy wpisywać w szczególności:
•	datę przekazania Wykonawcy terenu budowy,
•	datę przekazania przez Zamawiającego dokumentacji projektowej,
•	uzgodnienie przez Inspektora Nadzoru programu zapewnienia jakości i harmonogramów robót,
•	terminy rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych elementów robót,
•	przebieg robót, trudności i przeszkody w ich prowadzeniu, okresy i przyczyny przerw w robotach,
•	uwagi i polecenia Inspektora Nadzoru,
•	daty zarządzenia wstrzymania robót, z podaniem powodu,
•	zgłoszenia i daty odbiorów robót zanikających i ulegających zakryciu, częściowych   i ostatecznych odbiorów robót,
•	wyjaśnienia, uwagi i propozycje Wykonawcy,
•	stan pogody i temperaturę powietrza w okresie wykonywania robót podlegających ograniczeniom lub wymaganiom szczególnym w związku z warunkami klimatycznymi,
•	zgodność rzeczywistych warunków geotechnicznych z ich opisem w dokumentacji projektowej,
•	dane dotyczące czynności geodezyjnych (pomiarowych) dokonywanych przed i w trakcie wykonywania robót,
•	dane dotyczące sposobu wykonywania zabezpieczenia robót,
•	dane dotyczące jakości materiałów, pobierania próbek oraz wyniki przeprowadzonych badań z podaniem, kto je przeprowadzał,
•	wyniki prób poszczególnych elementów budowli z podaniem, kto je przeprowadzał,
•	inne istotne informacje o przebiegu robót.
	Propozycje, uwagi i wyjaśnienia Wykonawcy, wpisane do dziennika budowy będą przedłożone Inspektorowi Nadzoru do ustosunkowania się.
	Decyzje Inspektora Nadzoru wpisane do dziennika budowy Wykonawca podpisuje z zaznaczeniem ich przyjęcia lub zajęciem stanowiska.
	Wpis projektanta do dziennika budowy obliguje Inspektora Nadzoru do ustosunkowania się. Projektant nie jest jednak stroną umowy i nie ma uprawnień do wydawania poleceń Wykonawcy robót.
(2) Rejestr obmiarów
	Rejestr obmiarów stanowi dokument pozwalający na rozliczenie faktycznego postępu każdego z elementów robót. Obmiary wykonanych robót przeprowadza się w sposób ciągły w jednostkach przyjętych w kosztorysie i wpisuje do rejestru obmiarów.
(3) Dokumenty laboratoryjne
	Dzienniki laboratoryjne, deklaracje zgodności lub certyfikaty zgodności materiałów, orzeczenia o jakości materiałów, recepty robocze i kontrolne wyniki badań Wykonawcy będą gromadzone w formie uzgodnionej w programie zapewnienia jakości. Dokumenty te stanowią załączniki do odbioru robót. Winny być udostępnione na każde życzenie Inspektora Nadzoru.
(4) Pozostałe dokumenty budowy
	Do dokumentów budowy zalicza się, oprócz wymienionych w punktach (1) - (3) następujące dokumenty:
a)	pozwolenie na realizację zadania budowlanego,
b)	protokoły przekazania terenu budowy,
c)	umowy cywilno-prawne z osobami trzecimi i inne umowy cywilno-prawne,
d)	protokoły odbioru robót,
e)	protokoły z narad i ustaleń,
f)	korespondencję na budowie.
(5) Przechowywanie dokumentów budowy
	Dokumenty budowy będą przechowywane na terenie budowy w miejscu odpowiednio zabezpieczonym.
	 
                 Zaginięcie któregokolwiek z dokumentów budowy spowoduje jego natychmiastowe odtworzenie w formie przewidzianej prawem.
	Wszelkie dokumenty budowy będą zawsze dostępne dla Inspektora Nadzoru i przedstawiane do wglądu na życzenie Zamawiającego.
7. obmiar robót
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
	Obmiar robót będzie określać faktyczny zakres wykonywanych robót zgodnie z dokumentacją projektową i SST, w jednostkach ustalonych w kosztorysie.
	Obmiaru robót dokonuje Wykonawca po pisemnym powiadomieniu Inspektora Nadzoru o zakresie obmierzanych robót i terminie obmiaru, co najmniej na 3 dni przed tym terminem.
	Wyniki obmiaru będą wpisane do rejestru obmiarów.
	Jakikolwiek błąd lub przeoczenie (opuszczenie) w ilościach podanych w ślepym kosztorysie lub gdzie indziej w SST nie zwalnia Wykonawcy od obowiązku ukończenia wszystkich robót. Błędne dane zostaną poprawione wg instrukcji Inspektora Nadzoru na piśmie.
7.2. Urządzenia i sprzęt pomiarowy
	Urządzenia i sprzęt pomiarowy zostaną dostarczone przez Wykonawcę. Wszystkie urządzenia pomiarowe będą przez Wykonawcę utrzymywane w dobrym stanie, w całym okresie trwania robót.
7.3. Czas przeprowadzenia obmiaru
	Obmiary będą przeprowadzone przed częściowym lub ostatecznym odbiorem odcinków robót, a także w przypadku występowania dłuższej przerwy w robotach.
	Obmiar robót zanikających przeprowadza się w czasie ich wykonywania.
	Obmiar robót podlegających zakryciu przeprowadza się przed ich zakryciem.
	Roboty pomiarowe do obmiaru oraz nieodzowne obliczenia będą wykonane w sposób zrozumiały i jednoznaczny.

8. odbiór robót
8.1. Rodzaje odbiorów robót
	W zależności od ustaleń odpowiednich SST, roboty podlegają następującym etapom odbioru:
a)	odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu,
b)	odbiorowi częściowemu,
c)	odbiorowi ostatecznemu,
d)	odbiorowi pogwarancyjnemu.
8.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
	Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu polega na finalnej ocenie ilości i jakości wykonywanych robót, które w dalszym procesie realizacji ulegną zakryciu.
	Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu będzie dokonany w czasie umożliwiającym wykonanie ewentualnych korekt i poprawek bez hamowania ogólnego postępu robót.
	Odbioru robót dokonuje Inspektor Nadzoru.
	Gotowość danej części robót do odbioru zgłasza Wykonawca wpisem do dziennika budowy i jednoczesnym powiadomieniem Inspektora Nadzoru. Odbiór będzie przeprowadzony niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni od daty zgłoszenia wpisem do dziennika budowy i powiadomienia o tym fakcie Inspektora Nadzoru.
	Jakość i ilość robót ulegających zakryciu ocenia Inspektor Nadzoru na podstawie dokumentów zawierających komplet wyników badań laboratoryjnych i w oparciu o przeprowadzone pomiary, w konfrontacji z dokumentacją projektową, SST i uprzednimi ustaleniami.
8.3. Odbiór częściowy
	Odbiór  częściowy polega na ocenie ilości i jakości wykonanych części robót. Odbioru częściowego robót dokonuje się wg zasad jak przy odbiorze ostatecznym robót. Odbioru robót dokonuje Inspektor Nadzoru.
8.4. Odbiór ostateczny robót
8.4.1. Zasady odbioru ostatecznego robót
	Odbiór ostateczny polega na finalnej ocenie rzeczywistego wykonania robót w odniesieniu do ich ilości, jakości i wartości.
	Całkowite zakończenie robót oraz gotowość do odbioru ostatecznego będzie stwierdzona przez Wykonawcę wpisem do dziennika budowy z bezzwłocznym powiadomieniem na piśmie o tym fakcie Inspektora Nadzoru.
	
                 Odbiór ostateczny robót nastąpi w terminie ustalonym w dokumentach umowy, licząc od dnia potwierdzenia przez Inspektora Nadzoru zakończenia robót i przyjęcia dokumentów, o których mowa w punkcie 8.4.2.
	Odbioru ostatecznego robót dokona komisja wyznaczona przez Zamawiającego w obecności Inspektora Nadzoru i Wykonawcy. Komisja odbierająca roboty dokona ich oceny jakościowej na podstawie przedłożonych dokumentów, wyników badań i pomiarów, ocenie wizualnej oraz zgodności wykonania robót z dokumentacją projektową i SST.
	W toku odbioru ostatecznego robót komisja zapozna się z realizacją ustaleń przyjętych w trakcie odbiorów robót zanikających i ulegających zakryciu, zwłaszcza w zakresie wykonania robót uzupełniających i robót poprawkowych.
	W przypadkach niewykonania wyznaczonych robót poprawkowych lub robót uzupełniających w warstwie ścieralnej lub robotach wykończeniowych, komisja przerwie swoje czynności i ustali nowy termin odbioru ostatecznego.
	W przypadku stwierdzenia przez komisję, że jakość wykonywanych robót w poszczególnych asortymentach nieznacznie odbiega od wymaganej dokumentacją projektową i SST z uwzględnieniem tolerancji i nie ma większego wpływu na cechy eksploatacyjne obiektu i bezpieczeństwo ruchu, komisja dokona potrąceń, oceniając pomniejszoną wartość wykonywanych robót w stosunku do wymagań przyjętych w dokumentach umowy.
8.4.2. Dokumenty do odbioru ostatecznego
	Podstawowym dokumentem do dokonania odbioru ostatecznego robót jest protokół odbioru ostatecznego robót sporządzony wg wzoru ustalonego przez Zamawiającego.
	Do odbioru ostatecznego Wykonawca jest zobowiązany przygotować następujące dokumenty:
1.	dokumentację projektową podstawową z naniesionymi zmianami oraz dodatkową, jeśli została sporządzona w trakcie realizacji umowy,
2.	szczegółowe specyfikacje techniczne (podstawowe z dokumentów umowy i ew. uzupełniające lub zamienne),
3.	recepty i ustalenia technologiczne,
4.	dzienniki budowy i rejestry obmiarów (oryginały),
5.	wyniki pomiarów kontrolnych oraz badań i oznaczeń laboratoryjnych, zgodne z SST,           i ew. PZJ,
6.	deklaracje zgodności lub certyfikaty zgodności wbudowanych materiałów zgodnie z SST i ew. PZJ,
7.	opinię technologiczną sporządzoną na podstawie wszystkich wyników badań i pomiarów załączonych do dokumentów odbioru, wykonanych zgodnie z SST i PZJ,
8.	geodezyjną inwentaryzację powykonawczą robót i sieci uzbrojenia terenu,

	W przypadku, gdy wg komisji, roboty pod względem przygotowania dokumentacyjnego nie będą gotowe do odbioru ostatecznego, komisja w porozumieniu z Wykonawcą wyznaczy ponowny termin odbioru ostatecznego robót.
	
Wszystkie zarządzone przez komisję roboty poprawkowe lub uzupełniające będą zestawione wg wzoru ustalonego przez Zamawiającego.
	Termin wykonania robót poprawkowych i robót uzupełniających wyznaczy komisja.
8.5. Odbiór pogwarancyjny
	Odbiór pogwarancyjny polega na ocenie wykonanych robót związanych z usunięciem wad stwierdzonych przy odbiorze ostatecznym i zaistniałych w okresie gwarancyjnym.
	Odbiór pogwarancyjny będzie dokonany na podstawie oceny wizualnej obiektu z uwzględnieniem zasad opisanych w punkcie 8.4 “Odbiór ostateczny robót”.
9. podstawa płatności
9.1. Ustalenia ogólne
	Podstawą płatności jest cena jednostkowa skalkulowana przez Wykonawcę za jednostkę obmiarową ustaloną dla danej pozycji kosztorysu.
	Dla pozycji kosztorysowych wycenionych ryczałtowo podstawą płatności jest wartość (kwota) podana przez Wykonawcę w danej pozycji kosztorysu.
	Cena jednostkowa lub kwota ryczałtowa pozycji kosztorysowej będzie uwzględniać wszystkie czynności, wymagania i badania składające się na jej wykonanie, określone dla tej roboty w SST i w dokumentacji projektowej.
	Ceny jednostkowe lub kwoty ryczałtowe robót będą obejmować:
•	robociznę bezpośrednią wraz z towarzyszącymi kosztami,
•	wartość zużytych materiałów wraz z kosztami zakupu, magazynowania, ewentualnych ubytków i transportu na teren budowy,
•	wartość pracy sprzętu wraz z towarzyszącymi kosztami,
•	koszty pośrednie, zysk kalkulacyjny i ryzyko,
•	podatki obliczone zgodnie z obowiązującymi przepisami.
	Do cen jednostkowych nie należy wliczać podatku VAT.
9.2. Warunki umowy i wymagania ogólne SST
	Koszt dostosowania się do wymagań warunków umowy i wymagań ogólnych zawartych w SST obejmuje wszystkie warunki określone w ww. dokumentach, a nie wyszczególnione w kosztorysie.
9.3. Objazdy, przejazdy i organizacja ruchu
	Koszt  wybudowania objazdów/przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
(a)	opracowanie oraz uzgodnienie z Inspektorem Nadzoru i odpowiednimi instytucjami projektu organizacji ruchu na czas trwania budowy, wraz z dostarczeniem kopii projektu Inżynierowi i wprowadzaniem dalszych zmian i uzgodnień wynikających z postępu robót,
(b)	ustawienie tymczasowego oznakowania i oświetlenia zgodnie z wymaganiami bezpieczeństwa ruchu,
(c)	opłaty/dzierżawy terenu,
(d)	przygotowanie terenu,
(e)	konstrukcję tymczasowej nawierzchni, ramp, chodników, krawężników, barier, oznakowań i drenażu,
(f)	tymczasową przebudowę urządzeń obcych.
	Koszt utrzymania objazdów/przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
(a)	oczyszczanie, przestawienie, przykrycie i usunięcie tymczasowych oznakowań pionowych, poziomych, barier i świateł,
(b)	utrzymanie płynności ruchu publicznego.
	Koszt likwidacji objazdów/przejazdów i organizacji ruchu obejmuje:
(a)	usunięcie wbudowanych materiałów i oznakowania,
(b)	doprowadzenie terenu do stanu pierwotnego.
10. przepisy związane
1.	Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414).
2.	Zarządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 15 grudnia  1994 r. w sprawie dziennika budowy oraz tablicy informacyjnej (M P. Nr 2 z 1995 r., poz. 29).
3.	Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 z późniejszymi zmianami).

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA  I ODBIORU ROBÓT

D-04.01.01

KORYTO I PROFILOWANIE PODŁOŻA

WSTĘP
1.1. Przedmiot SST
	Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonywaniem koryta wraz z profilowaniem i zagęszczaniem podłoża gruntowego.
1.2. Zakres robót objętych SST
	Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem koryta przeznaczonego do ułożenia konstrukcji nawierzchni. 
1.3. Określenia podstawowe
	Określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i definicjami podanymi w SST “Wymagania ogólne” pkt 1.4.
1.4. Ogólne wymagania dotyczące robót
	Ogólne wymagania dotyczące robót podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 1.5.
2. materiały
	Nie występują.
3. sprzęt
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
	Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 3.
3.2. Sprzęt do wykonania robót
	Wykonawca przystępujący do wykonania koryta i profilowania podłoża powinien wykazać się możliwością korzystania z następującego sprzętu:
•	równiarek lub spycharek uniwersalnych z ukośnie ustawianym lemieszem; Inspektor Nadzoru może dopuścić wykonanie koryta i profilowanie podłoża z zastosowaniem spycharki z lemieszem ustawionym prostopadle do kierunku pracy maszyny,
•	walców statycznych, wibracyjnych lub płyt wibracyjnych.
	Stosowany sprzęt nie może spowodować niekorzystnego wpływu na właściwości gruntu podłoża.
4. transport
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
	Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 4.
5. wykonanie robót
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
	Ogólne zasady wykonania robót podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 5.
5.2. Warunki przystąpienia do robót
	Wykonawca powinien przystąpić do wykonania koryta oraz profilowania i zagęszczenia podłoża bezpośrednio przed rozpoczęciem robót związanych z wykonaniem warstw nawierzchni. Wcześniejsze przystąpienie do wykonania koryta oraz profilowania i zagęszczania podłoża, jest możliwe wyłącznie za zgodą Inspektora Nadzoru, w korzystnych warunkach atmosferycznych.
	W wykonanym korycie oraz po wyprofilowanym i zagęszczonym podłożu nie może odbywać się ruch budowlany, niezwiązany bezpośrednio z wykonaniem pierwszej warstwy nawierzchni.
5.3. Wykonanie koryta
	Paliki lub szpilki do prawidłowego ukształtowania koryta w planie i profilu powinny być wcześniej przygotowane.
	Paliki lub szpilki należy ustawiać w osi drogi i w rzędach równoległych do osi drogi lub w inny sposób zaakceptowany przez Inspektora Nadzoru. Rozmieszczenie palików lub szpilek powinno umożliwiać naciągnięcie sznurków lub linek do wytyczenia robót w odstępach nie większych niż co 10 metrów.
	Rodzaj sprzętu, a w szczególności jego moc należy dostosować do rodzaju gruntu, w którym prowadzone są roboty i do trudności jego odspojenia. 
	Koryto można wykonywać ręcznie, gdy jego szerokość nie pozwala na zastosowanie maszyn, na przykład na poszerzeniach lub w przypadku robót o małym zakresie. Sposób wykonania musi być zaakceptowany przez Inspektora Nadzoru.
	Grunt odspojony w czasie wykonywania koryta powinien być wykorzystany zgodnie z ustaleniami dokumentacji projektowej i SST, tj. wbudowany w nasyp lub odwieziony na odkład w miejsce wskazane przez Inspektora Nadzoru.
	Profilowanie i zagęszczenie podłoża należy wykonać zgodnie z zasadami określonymi w pkt 5.4.
5.4. Profilowanie i zagęszczanie podłoża
	Przed przystąpieniem do profilowania podłoże powinno być oczyszczone ze wszelkich zanieczyszczeń.
	Po oczyszczeniu powierzchni podłoża należy sprawdzić, czy istniejące rzędne terenu umożliwiają uzyskanie po profilowaniu zaprojektowanych rzędnych podłoża. Zaleca się, aby rzędne terenu przed profilowaniem były o co najmniej 5 cm wyższe niż projektowane rzędne podłoża.
	Jeżeli powyższy warunek nie jest spełniony i występują zaniżenia poziomu w podłożu przewidzianym do profilowania, Wykonawca powinien spulchnić podłoże na głębokość zaakceptowaną przez Inspektora Nadzoru, dowieźć dodatkowy grunt spełniający wymagania obowiązujące dla górnej strefy korpusu, w ilości koniecznej do uzyskania wymaganych rzędnych wysokościowych i zagęścić warstwę do uzyskania wartości wskaźnika zagęszczenia, określonych w tablicy 1.
	Do profilowania podłoża należy stosować równiarki. Ścięty grunt powinien być wykorzystany w robotach ziemnych lub w inny sposób zaakceptowany przez Inspektora Nadzoru.
	Bezpośrednio po profilowaniu podłoża należy przystąpić do jego zagęszczania. Zagęszczanie podłoża należy kontynuować do osiągnięcia wskaźnika zagęszczenia nie mniejszego od podanego w tablicy 1. Wskaźnik zagęszczenia należy określać zgodnie z BN-77/8931-12 [5].
Tablica 1. Minimalne wartości wskaźnika zagęszczenia podłoża (Is)
	Minimalna wartość Is dla:	
Strefa	Autostrad i dróg	Innych dróg	
Korpusu	Ekspresowych	Ruch ciężki
i bardzo ciężki	Ruch mniejszy
od ciężkiego	
Górna warstwa o grubości 20 cm	1,03	1,00	1,00	
Na głębokości od 20 do 50 cm od powierzchni podłoża	
1,00	
1,00	
0,97	

	W przypadku, gdy gruboziarnisty materiał tworzący podłoże uniemożliwia przeprowadzenie badania zagęszczenia, kontrolę zagęszczenia należy oprzeć na metodzie obciążeń płytowych. Należy określić pierwotny i wtórny moduł odkształcenia podłoża według BN-64/8931-02 [3]. Stosunek wtórnego i pierwotnego modułu odkształcenia nie powinien przekraczać 2,2.
	Wilgotność gruntu podłoża podczas zagęszczania powinna być równa wilgotności optymalnej z tolerancją od -20% do +10%.
5.5. Utrzymanie koryta oraz wyprofilowanego i zagęszczonego podłoża
	Podłoże (koryto) po wyprofilowaniu i zagęszczeniu powinno być utrzymywane w dobrym stanie.
	Jeżeli po wykonaniu robót związanych z profilowaniem i zagęszczeniem podłoża nastąpi przerwa w robotach i Wykonawca nie przystąpi natychmiast do układania warstw nawierzchni, to powinien on zabezpieczyć podłoże przed nadmiernym zawilgoceniem, na przykład przez rozłożenie folii lub w inny sposób zaakceptowany przez Inspektora Nadzoru.
	Jeżeli wyprofilowane i zagęszczone podłoże uległo nadmiernemu zawilgoceniu, to do układania kolejnej warstwy można przystąpić dopiero po jego naturalnym osuszeniu.
	Po osuszeniu podłoża Inspektor Nadzoru oceni jego stan i ewentualnie zaleci wykonanie niezbędnych napraw. Jeżeli zawilgocenie nastąpiło wskutek zaniedbania Wykonawcy, to naprawę wykona on na własny koszt.
6. kontrola jakości robót
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
	Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 6.
6.2. Badania w czasie robót
6.2.1. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów
	Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów dotyczących cech geometrycznych i zagęszczenia koryta i wyprofilowanego podłoża podaje tablica 2.

Tablica 2.	Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów wykonanego koryta i wyprofilowanego podłoża
Lp.	Wyszczególnienie badań
i pomiarów	Minimalna częstotliwość
badań i pomiarów	
1	Szerokość koryta	10 razy na 1 km	
2	Równość podłużna	co 20 m na każdym pasie ruchu	
3	Równość poprzeczna	10 razy na 1 km	
4	Spadki poprzeczne *)	10 razy na 1 km	
5	Rzędne wysokościowe	co 25 m w osi jezdni i na jej krawędziach dla autostrad       i dróg ekspresowych, co 100 m dla pozostałych dróg	
6	Ukształtowanie osi w planie *)	co 25 m w osi jezdni i na jej krawędziach dla autostrad           i dróg ekspresowych, co 100 m dla pozostałych dróg	
7	Zagęszczenie, wilgotność gruntu podłoża	w 2 punktach na dziennej działce roboczej, lecz nie rzadziej niż raz na 600 m2	
*) Dodatkowe pomiary spadków poprzecznych i ukształtowania osi w planie należy wykonać w punktach głównych łuków poziomych		
6.2.2. Szerokość koryta (profilowanego podłoża)
	Szerokość koryta i profilowanego podłoża nie może różnić się od szerokości projektowanej o więcej niż +10 cm i -5 cm.
6.2.3. Równość koryta (profilowanego podłoża)
	Nierówności podłużne koryta i profilowanego podłoża należy mierzyć 4-metrową łatą zgodnie z normą BN-68/8931-04 [4].
	Nierówności poprzeczne należy mierzyć 4-metrową łatą.
	Nierówności nie mogą przekraczać 20 mm.
6.2.4. Spadki poprzeczne
	Spadki poprzeczne koryta i profilowanego podłoża powinny być zgodne z dokumentacją projektową z tolerancją  0,5%.
6.2.5. Rzędne wysokościowe
	Różnice pomiędzy rzędnymi wysokościowymi koryta lub wyprofilowanego podłoża i rzędnymi projektowanymi nie powinny przekraczać +1 cm, -2 cm.
6.2.6. Ukształtowanie osi w planie
	Oś w planie nie może być przesunięta w stosunku do osi projektowanej o więcej niż   5 cm .
6.2.7. Zagęszczenie koryta (profilowanego podłoża)
	Wskaźnik zagęszczenia koryta i wyprofilowanego podłoża określony wg BN-77/8931-12 [5] nie powinien być mniejszy od podanego w tablicy 1.
	Wilgotność w czasie zagęszczania należy badać według PN-B-06714-17 [2]. Wilgotność gruntu podłoża powinna być równa wilgotności optymalnej z tolerancją od               -20% do + 10%.

6.3. Zasady postępowania z wadliwie wykonanymi odcinkami koryta (profilowanego podłoża)
	Wszystkie powierzchnie, które wykazują większe odchylenia cech geometrycznych od określonych w punkcie 6.2 powinny być naprawione przez spulchnienie do głębokości co najmniej 10 cm, wyrównanie i powtórne zagęszczenie. Dodanie nowego materiału bez spulchnienia wykonanej warstwy jest niedopuszczalne.
7. obmiar robót
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
	Ogólne zasady obmiaru robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 7.
7.2. Jednostka obmiarowa
	Jednostką obmiarową jest m2 (metr kwadratowy) wykonanego i odebranego koryta.

8. odbiór robót
	Ogólne zasady odbioru robót podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 8.
	Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacja projektową, SST i wymaganiami Inspektora Nadzoru, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg punktu 6 dały wyniki pozytywne.
9. podstawa płatności
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
	Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
	Cena wykonania 1 m2 koryta obejmuje:
•	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
•	odspojenie gruntu z przerzutem na pobocze i rozplantowaniem,
•	załadunek nadmiaru odspojonego gruntu na środki transportowe i odwiezienie na odkład lub nasyp,
•	profilowanie dna koryta lub podłoża,
•	zagęszczenie,
•	utrzymanie koryta lub podłoża,
•	przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych, wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. Przepisy związane
Normy
1.	PN-B-04481	Grunty budowlane. Badania próbek gruntu	
2.	PN-/B-06714-17	Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie wilgotności	
3.	BN-64/8931-02	Drogi samochodowe. Oznaczanie modułu odkształcenia nawierzchni podatnych i podłoża przez obciążenie płytą	
4.	BN-68/8931-04	Drogi samochodowe. Pomiar równości nawierzchni planografem i łatą	
5.	BN-77/8931-12	Oznaczanie wskaźnika zagęszczenia gruntu	

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA 
 I ODBIORU ROBÓT

D-08.03.01

OBRZEŻA  BETONOWE

1. WSTĘP
1.1. Przedmiot SST
	Przedmiotem niniejszej ogólnej specyfikacji technicznej (OST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z ustawieniem betonowego obrzeża chodnikowego.
1.2. Zakres stosowania OST
	Ogólna specyfikacja techniczna (OST) stanowi obowiązującą podstawę opracowania szczegółowej specyfikacji technicznej (SST), stosowanej jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót na drogach.
1.3. Zakres robót objętych OST
	Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z ustawieniem betonowego obrzeża chodnikowego.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Obrzeża chodnikowe - prefabrykowane belki betonowe rozgraniczające jednostronnie lub dwustronnie ciągi komunikacyjne od terenów nie przeznaczonych do komunikacji.
1.4.2. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami  i definicjami podanymi w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne”        pkt 1.4.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
	Ogólne wymagania dotyczące robót podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 1.5.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
	Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 2.
2.2. Stosowane materiały
	Materiałami stosowanymi są:
•	obrzeża odpowiadające wymaganiom BN-80/6775-04/04 [9] i BN-80/6775-03/01 [8],
•	żwir lub piasek do wykonania ław,
•	cement wg PN-B-19701 [7],
•	piasek do zapraw wg PN-B-06711 [3].
2.3. Betonowe obrzeża chodnikowe - klasyfikacja
	W zależności od przekroju poprzecznego rozróżnia się dwa rodzaje obrzeży:
•	obrzeże niskie	- On,
•	obrzeże wysokie	- Ow.
	W zależności od dopuszczalnych wielkości i liczby uszkodzeń oraz odchyłek wymiarowych obrzeża dzieli się na:
•	gatunek 1 	- G1,
•	gatunek 2	- G2.
	Przykład oznaczenia betonowego obrzeża chodnikowego niskiego (On) o wymiarach 6 x 20 x 75 cm gat. 1:
	obrzeże On - I/6/20/75 BN-80/6775-03/04 [9].
2.4. Betonowe obrzeża chodnikowe - wymagania techniczne
2.4.1. Wymiary betonowych obrzeży chodnikowych
	Kształt obrzeży betonowych przedstawiono na rysunku 1, a wymiary podano w tablicy 1.

Rysunek 1. Kształt betonowego obrzeża chodnikowego
Tablica 1. Wymiary obrzeży
Rodzaj	Wymiary obrzeży,   cm	
obrzeża	1	b	h	r	
On	75
100	6
6	20
20	3
3	

Ow	75
90
100	8
8
8	30
24
30	3
3
3	

2.4.2. Dopuszczalne odchyłki wymiarów obrzeży
	Dopuszczalne odchyłki wymiarów obrzeży podano w tablicy 2.

Tablica 2. Dopuszczalne odchyłki wymiarów obrzeży
Rodzaj	Dopuszczalna odchyłka,   m	
wymiaru	Gatunek 1	Gatunek 2	
l	 8	 12	
b,   h	 3	 3	

2.4.3. Dopuszczalne wady i uszkodzenia obrzeży
	Powierzchnie obrzeży powinny być bez rys, pęknięć i ubytków betonu, o fakturze z formy lub zatartej. Krawędzie elementów powinny być równe i proste.
	Dopuszczalne wady oraz uszkodzenia powierzchni i krawędzi elementów nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 3.
Tablica 3. Dopuszczalne wady i uszkodzenia obrzeży

Rodzaj wad i uszkodzeń	Dopuszczalna wielkość 
wad i uszkodzeń	
	Gatunek 1	Gatunek 2	
Wklęsłość lub wypukłość powierzchni i krawędzi w mm	2	3	
Szczerby
i uszkodzenia	ograniczających powierzchnie górne (ścieralne)	niedopuszczalne	
krawędzi i naroży	ograniczających   pozostałe powierzchnie:			
	liczba, max	2	2	
	długość, mm, max	20	40	
	głębokość, mm, max	6	10	

2.4.4. Składowanie
	Betonowe obrzeża chodnikowe mogą być przechowywane na składowiskach otwartych, posegregowane według rodzajów i gatunków.
	Betonowe obrzeża chodnikowe należy układać z zastosowaniem podkładek                 i przekładek drewnianych o wymiarach co najmniej: grubość 2,5 cm, szerokość 5 cm, długość minimum 5 cm większa niż szerokość obrzeża.
2.4.5. Beton i jego składniki
	Do produkcji obrzeży należy stosować beton według PN-B-06250 [2], klasy B 25     i B 30.
2.5. Materiały na ławę i do zaprawy
	Żwir do wykonania ławy powinien odpowiadać wymaganiom PN-B-11111 [5],             a piasek - wymaganiom PN-B-11113 [6].
	Materiały do zaprawy cementowo-piaskowej powinny odpowiadać wymaganiom podanym w OST D-08.01.01 “Krawężniki betonowe” pkt 2.
3. sprzęt
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
	Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 3.
3.2. Sprzęt do ustawiania obrzeży
	Roboty wykonuje się ręcznie przy zastosowaniu drobnego sprzętu pomocniczego.
4. transport
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
	Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 4.
4.2. Transport obrzeży betonowych
	Betonowe obrzeża chodnikowe mogą być przewożone dowolnymi środkami transportu po osiągnięciu przez beton wytrzymałości minimum 0,7 wytrzymałości projektowanej.
	Obrzeża powinny być zabezpieczone przed przemieszczeniem się i uszkodzeniami w czasie transportu.
4.3. Transport pozostałych materiałów
	Transport pozostałych materiałów podano w OST D-08.01.01 “Krawężniki betonowe”.
5. wykonanie robót
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
	Ogólne zasady wykonania robót podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 5.
5.2. Wykonanie koryta
	Koryto pod podsypkę (ławę) należy wykonywać zgodnie z PN-B-06050 [1].
	Wymiary wykopu powinny odpowiadać wymiarom ławy w planie z uwzględnieniem w szerokości dna wykopu ew. konstrukcji szalunku.
5.3. Podłoże lub podsypka (ława)
	Podłoże pod ustawienie obrzeża może stanowić rodzimy grunt piaszczysty lub podsypka (ława) ze żwiru lub piasku, o grubości warstwy od 3 do 5 cm po zagęszczeniu. Podsypkę (ławę) wykonuje się przez zasypanie koryta żwirem lub piaskiem i zagęszczenie z polewaniem wodą.
5.4. Ustawienie betonowych obrzeży chodnikowych
	Betonowe obrzeża chodnikowe należy ustawiać na wykonanym podłożu w miejscu i ze światłem (odległością górnej powierzchni obrzeża od ciągu komunikacyjnego) zgodnym z ustaleniami dokumentacji projektowej.
	Zewnętrzna ściana obrzeża powinna być obsypana piaskiem, żwirem lub miejscowym gruntem przepuszczalnym, starannie ubitym.
	Spoiny nie powinny przekraczać szerokości 1 cm. Należy wypełnić je piaskiem lub zaprawą cementowo-piaskową w stosunku 1:2. Spoiny przed zalaniem należy oczyścić i zmyć wodą. Spoiny muszą być wypełnione całkowicie na pełną głębokość.
6. kontrola jakości robót
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
	Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 6.
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien wykonać badania materiałów przeznaczonych do ustawienia betonowych obrzeży chodnikowych i przedstawić wyniki tych badań Inżynierowi do akceptacji.
	Sprawdzenie wyglądu zewnętrznego należy przeprowadzić na podstawie oględzin elementu przez pomiar i policzenie uszkodzeń występujących na powierzchniach i krawędziach elementu, zgodnie z wymaganiami tablicy 3. Pomiary długości i głębokości uszkodzeń należy wykonać za pomocą przymiaru stalowego lub suwmiarki z dokładnością do 1 mm, zgodnie z ustaleniami PN-B-10021 [4].
	Sprawdzenie kształtu i wymiarów elementów należy przeprowadzić z dokładnością do 1 mm przy użyciu suwmiarki oraz przymiaru stalowego lub taśmy, zgodnie z wymaganiami tablicy 1 i 2. Sprawdzenie kątów prostych w narożach elementów wykonuje się przez przyłożenie kątownika do badanego naroża i zmierzenia odchyłek z dokładnością do 1 mm.
	Badania pozostałych materiałów powinny obejmować wszystkie właściwości określone w normach podanych dla odpowiednich materiałów wymienionych w pkt 2.
6.3. Badania w czasie robót
	W czasie robót należy sprawdzać wykonanie:
a)	koryta pod podsypkę (ławę) - zgodnie z wymaganiami pkt 5.2,
b)	podłoża z rodzimego gruntu piaszczystego lub podsypki (ławy) ze żwiru lub piasku - zgodnie z wymaganiami pkt 5.3,
c)	ustawienia betonowego obrzeża chodnikowego - zgodnie z wymaganiami pkt 5.4, przy dopuszczalnych odchyleniach:
•	linii obrzeża w planie, które może wynosić  2 cm na każde 100 m długości obrzeża,
•	niwelety górnej płaszczyzny obrzeża , które może wynosić 1 cm na każde 100 m długości obrzeża,
•	wypełnienia spoin, sprawdzane co 10 metrów, które powinno wykazywać całkowite wypełnienie badanej spoiny na pełną głębokość.
7. obmiar robót
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
	Ogólne zasady obmiaru robót podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 7.
7.2. Jednostka obmiarowa
	Jednostką obmiarową jest m (metr) ustawionego betonowego obrzeża chodnikowego.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Ogólne zasady odbioru robót
	Ogólne zasady odbioru robót podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 8.
	Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, SST i wymaganiami Inspektora Nadzoru, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg pkt 6 dały wyniki pozytywne.
8.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
	Odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu podlegają:
•	wykonane koryto,
•	wykonana podsypka.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
	Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w OST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
	Cena wykonania 1 m betonowego obrzeża chodnikowego obejmuje:
•	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
•	dostarczenie materiałów,
•	wykonanie koryta,
•	rozścielenie i ubicie podsypki,
•	ustawienie obrzeża,
•	wypełnienie spoin,
•	obsypanie zewnętrznej ściany obrzeża,
•	wykonanie badań i pomiarów wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. przepisy związane
Normy
1.	PN-B-06050	Roboty ziemne budowlane	
2.	PN-B-06250	Beton zwykły	
3.	PN-B-06711	Kruszywo mineralne. Piasek do betonów i zapraw	
4.	PN-B-10021	Prefabrykaty budowlane z betonu. Metody pomiaru cech geometrycznych	
5.	PN-B-11111	Kruszywo mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Żwir i mieszanka	
6.	PN-B-11113	Kruszywo mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Piasek	
7.	PN-B-19701	Cement. Cement powszechnego użytku. Skład, wymagania i ocena zgodności	
8.	BN-80/6775-03/01	Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy nawierzchni dróg, ulic, parkingów i torowisk tramwajowych. Wspólne wymagania i badania	
9.	BN-80/6775-03/04	Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy nawierzchni dróg, ulic, parkingów i torowisk tramwajowych. Krawężniki i obrzeża.	

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA  I ODBIORU ROBÓT

D-08.02.02

NAWIERZCHNIA Z KOSTKI BRUKOWEJ BETONOWEJ

WSTĘP
1.1. Przedmiot SST
	Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonaniem chodnika z brukowej kostki betonowej 
1.2. Zakres robót objętych SST
	Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem chodnika z brukowej kostki betonowej.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Betonowa kostka brukowa - kształtka wytwarzana z betonu metodą wibroprasowania. Produkowana jest jako kształtka jednowarstwowa lub w dwóch warstwach połączonych ze sobą trwale w fazie produkcji.
1.4.2. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami i z definicjami podanymi w SST “Wymagania ogólne” pkt 1.4.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
	Ogólne wymagania dotyczące robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 1.5.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
	Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w  SST “Wymagania ogólne” pkt 2.
2.2. Betonowa kostka brukowa - wymagania
2.2.1. Aprobata techniczna
	Warunkiem dopuszczenia do stosowania betonowej kostki brukowej w budownictwie drogowym jest posiadanie aprobaty technicznej, wydanej przez uprawnioną jednostkę.
2.2.2.  Wygląd zewnętrzny
	Struktura wyrobu powinna być zwarta, bez rys, pęknięć, plam i ubytków.
	Powierzchnia górna kostek powinna być równa i szorstka, a krawędzie kostek równe i proste, wklęśnięcia nie powinny przekraczać 2 mm dla kostek o grubości  80 mm.
2.2.3. Kształt, wymiary i kolor kostki brukowej
	Do wykonania nawierzchni chodnika stosuje się betonową kostkę brukową o grubości 60 mm. Kostki o takiej grubości są produkowane w kraju.
	Tolerancje wymiarowe wynoszą:
•	na długości		 3 mm,
•	na szerokości		 3 mm,
•	na grubości		 5 mm.
	Kolory kostek produkowanych aktualnie w kraju to: szary, ceglany, klinkierowy, grafitowy i brązowy.
2.2.4. Cechy fizykomechaniczne betonowych kostek brukowych
	Betonowe kostki brukowe powinny mieć cechy fizykomechaniczne określone w tablicy 1.
Tablica 1. Cechy fizykomechaniczne betonowych kostek brukowych
Lp.	Cechy	Wartość	
1	Wytrzymałość na ściskanie po 28 dniach, MPa, co najmniej
a) średnia z sześciu kostek
b) najmniejsza pojedynczej kostki	
60
50	
2	Nasiąkliwość wodą wg PN-B-06250 [2], %, nie więcej niż	5	
3	Odporność na zamrażanie, po 50 cyklach zamrażania, wg PN-B-06250 [2]:
a) pęknięcia próbki
b) strata masy, %, nie więcej niż
c) obniżenie wytrzymałości na ściskanie w stosunku do wytrzymałości
     próbek nie zamrażanych, %, nie więcej niż	

brak
5
20	
4	Ścieralność na tarczy Boehmego wg PN-B-04111 [1], mm, nie więcej niż	4	

2.3. Materiały do produkcji betonowych kostek brukowych
2.3.1. Cement
	Do produkcji kostki brukowej należy stosować cement portlandzki, bez dodatków,   klasy nie niższej niż “32,5”. Zaleca się stosowanie cementu o jasnym kolorze. Cement powinien odpowiadać wymaganiom PN-B-19701 [4].
2.3.2.  Kruszywo do betonu
	Należy stosować kruszywa mineralne  odpowiadające wymaganiom PN-B-06712 [3].
	Uziarnienie kruszywa powinno być ustalone w recepcie laboratoryjnej mieszanki betonowej, przy założonych parametrach wymaganych dla produkowanego wyrobu.
2.3.3. Woda
	Woda powinna być odmiany “1” i odpowiadać wymaganiom PN-B-32250 [5].
2.3.4. Dodatki
	Do produkcji kostek brukowych stosuje się dodatki w postaci plastyfikatorów               i barwników, zgodnie z receptą laboratoryjną.
	Plastyfikatory zapewniają gotowym wyrobom większą wytrzymałość, mniejszą nasiąkliwość i większą odporność na niskie temperatury i działanie soli.
	Stosowane barwniki powinny zapewnić kostce trwałe wybarwienie. Powinny to być barwniki nieorganiczne.
3. sprzęt
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
	Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 3.
3.2. Sprzęt do wykonania chodnika z kostki brukowej
	Małe powierzchnie chodnika z kostki brukowej wykonuje się ręcznie.
	Jeśli powierzchnie są duże, a kostki brukowe mają jednolity kształt i kolor, można stosować mechaniczne urządzenia układające. Urządzenie składa się z wózka i chwytaka sterowanego hydraulicznie, służącego do przenoszenia z palety warstwy kostek na miejsce ich ułożenia. 
	Do zagęszczenia nawierzchni stosuje się wibratory płytowe z osłoną z tworzywa sztucznego.
4. transport
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
	Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 4.
4.2. Transport betonowych kostek brukowych
	Uformowane w czasie produkcji kostki betonowe układane są warstwowo na palecie. Po uzyskaniu wytrzymałości betonu min. 0,7 wytrzymałości projektowanej, kostki przewożone są na stanowisko, gdzie specjalne urządzenie pakuje je w folię i spina taśmą stalową, co gwarantuje transport samochodami w nienaruszonym stanie.
	Kostki betonowe można również przewozić samochodami na paletach transportowych producenta.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
	Ogólne zasady wykonania robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 5.
5.2. Koryto pod chodnik
	Koryto wykonane w podłożu powinno być wyprofilowane zgodnie z projektowanymi spadkami podłużnymi i poprzecznymi oraz zgodnie z wymaganiami podanymi w  SST “Koryto wraz z profilowaniem i zagęszczeniem podłoża”. Wskaźnik zagęszczenia koryta nie powinien być mniejszy niż 0,97 według normalnej metody Proctora.
	Jeżeli dokumentacja projektowa nie określa inaczej, to nawierzchnię chodnika z kostki brukowej można wykonywać bezpośrednio na podłożu z gruntu piaszczystego o          WP  35 [6] w uprzednio wykonanym korycie.
5.3. Podsypka
	Na podsypkę należy stosować piasek odpowiadający wymaganiom PN-B-06712 [3].
	Grubość podsypki po zagęszczeniu powinna zawierać się w granicach od 3 do 5 cm. Podsypka powinna być zwilżona wodą, zagęszczona i wyprofilowana.
5.4. Warstwa odsączająca
	Jeżeli w dokumentacji projektowej dla wykonania chodnika przewidziana jest warstwa odsączająca, to jej wykonanie powinno być zgodne z warunkami określonymi  w SST “Warstwy odsączające i odcinające”.
5.5. Układanie chodnika z betonowych kostek brukowych
	Z uwagi na różnorodność kształtów i kolorów produkowanych kostek, możliwe jest ułożenie dowolnego wzoru - wcześniej ustalonego w dokumentacji projektowej lub zaakceptowanego przez Inspektora Nadzoru.
	Kostkę układa się na podsypce lub podłożu piaszczystym w taki sposób, aby szczeliny między kostkami wynosiły od 2 do 3 mm. Kostkę należy układać ok. 1,5 cm wyżej od projektowanej niwelety chodnika, gdyż w czasie wibrowania (ubijania) podsypka ulega zagęszczeniu.
	Po ułożeniu kostki, szczeliny należy wypełnić piaskiem, a następnie zamieść powierzchnię ułożonych kostek przy użyciu szczotek ręcznych lub mechanicznych i przystąpić do ubijania nawierzchni chodnika.
	Do ubijania ułożonego chodnika z kostek brukowych, stosuje się wibratory płytowe z osłoną z tworzywa sztucznego dla ochrony kostek przed uszkodzeniem i zabrudzeniem. Wibrowanie należy prowadzić od krawędzi powierzchni ubijanej w kierunku środka i jednocześnie w kierunku poprzecznym kształtek.
	Do zagęszczania nawierzchni z betonowych kostek brukowych nie wolno używać walca.
	Po ubiciu nawierzchni należy uzupełnić szczeliny materiałem do wypełnienia i zamieść nawierzchnię. Chodnik z wypełnieniem spoin piaskiem nie wymaga pielęgnacji - może być zaraz oddany do użytkowania.
6. kontrola jakości robót
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
	Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 6.
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien sprawdzić, czy producent kostek brukowych posiada aprobatę techniczną.
6.3. Badania w czasie robót
6.3.1. Sprawdzenie podłoża
	Sprawdzenie podłoża polega na stwierdzeniu zgodności z dokumentacją projektową i odpowiednimi SST.
	Dopuszczalne tolerancje wynoszą dla:
•	głębokości koryta: 
•	o szerokości do 3 m:      1 cm, 
•	o szerokości powyżej 3 m:    2 cm,
•	szerokości koryta:  5 cm.
6.3.2. Sprawdzenie podsypki
	Sprawdzenie podsypki w zakresie grubości i wymaganych spadków poprzecznych i podłużnych polega na stwierdzeniu zgodności z dokumentacją projektową oraz pkt 5.3 niniejszej SST. 
6.3.3. Sprawdzenie wykonania chodnika
	Sprawdzenie prawidłowości wykonania chodnika z betonowych kostek brukowych  polega na stwierdzeniu zgodności wykonania z dokumentacją projektową oraz wymaganiami pkt 5.5 niniejszej SST:
•	pomierzenie szerokości spoin,
•	sprawdzenie prawidłowości ubijania (wibrowania),
•	sprawdzenie prawidłowości wypełnienia spoin,
•	sprawdzenie, czy przyjęty deseń (wzór) i kolor nawierzchni jest zachowany.
6.4. Sprawdzenie cech geometrycznych chodnika
6.4.1.  Sprawdzenie równości chodnika
	Sprawdzenie równości nawierzchni przeprowadzać należy łatą co najmniej raz na każde 150 do 300 m2 ułożonego chodnika i w miejscach wątpliwych, jednak nie rzadziej niż raz na 50 m chodnika. Dopuszczalny prześwit pod łatą 4 m nie powinien przekraczać 1,0 cm.
6.4.2. Sprawdzenie profilu podłużnego
	Sprawdzenie profilu podłużnego przeprowadzać należy za pomocą niwelacji, biorąc pod uwagę punkty charakterystyczne, jednak nie rzadziej niż co 100 m.
	Odchylenia od projektowanej niwelety chodnika w punktach załamania niwelety nie mogą przekraczać  3 cm.
6.4.3. Sprawdzenie przekroju poprzecznego
	Sprawdzenie przekroju poprzecznego dokonywać należy szablonem z poziomicą, co najmniej raz na każde 150 do 300 m2 chodnika i w miejscach wątpliwych, jednak nie rzadziej niż co 50 m. Dopuszczalne odchylenia od projektowanego profilu wynoszą  0,3%.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
	Ogólne zasady obmiaru robót podano w SST “Wymagania ogólne” pkt 7.
7.2. Jednostka obmiarowa
	Jednostką obmiarową jest m2 (metr kwadratowy) wykonanego chodnika z brukowej kostki betonowej.
8. ODBIÓR ROBÓT
	Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, SST i wymaganiami Inspektora Nadzoru , jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg pkt 6 dały wyniki pozytywne.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
	Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w SST  “Wymagania ogólne” pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
	Cena wykonania 1 m2 chodnika z brukowej kostki betonowej obejmuje:
•	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
•	dostarczenie materiałów na miejsce wbudowania,
•	wykonanie koryta,
•	ew. wykonanie warstwy odsączającej,
•	wykonanie podsypki,
•	ułożenie kostki brukowej wraz z zagęszczeniem i wypełnieniem szczelin,
•	przeprowadzenie badań i pomiarów wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. przepisy związane
10.1. Normy
1.	PN-B-04111	Materiały kamienne. Oznaczanie ścieralności na tarczy Boehmego	
2.	PN-B-06250	Beton zwykły	
3.	PN-B-06712	Kruszywa mineralne do betonu zwykłego	
4.	PN-B-19701	Cement. Cement powszechnego użytku. Skład, wymagania i ocena zgodności	
5.	PN-B-32250	Materiały budowlane. Woda do betonów i zapraw	
6.	BN-68/8931-01	Drogi samochodowe. Oznaczenie wskaźnika piaskowego.	
10.2. Inne dokumenty
	Nie występują.

D - 08.01.01
 
KRAWĘŻNIKI  BETONOWE
   
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot OST
Przedmiotem niniejszej ogólnej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące wykonania 
i odbioru  ustawienia  krawężników betonowych, związanych z przebudową  chodnika wzdłuż ul. ks Bliźińskiego w Liskowie  dr woj. 471

1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja techniczna (ST) jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych w punkcie 1.1.	
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z ustawieniem krawężników:  27 m. w tym:
•	betonowych na ławie betonowej z oporem      
•	betonowych wtopionych na ławie betonowej   
•	
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Krawężniki betonowe - prefabrykowane belki betonowe ograniczające chodniki dla pieszych, pasy dzielące, wyspy kierujące oraz nawierzchnie drogowe.
1.4.2. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami podanymi w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 1.4.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 1.5.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w  ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 2.
2.2. Stosowane materiały
Materiałami stosowanymi są:
•	krawężniki betonowe,
•	piasek na podsypkę i do zapraw,
•	cement do podsypki i zapraw,
•	woda,
•	materiały do wykonania ławy pod krawężniki.
2.3. Krawężniki betonowe - klasyfikacja
Klasyfikacja jest zgodna z BN-80/6775-03/01 [14].

2.3.1. Typy
W zależności od przeznaczenia rozróżnia się następujące typy krawężników betonowych:
U   -   uliczne,
D   -   drogowe.
2.3.2. Rodzaje
W zależności od kształtu przekroju poprzecznego rozróżnia się następujące rodzaje krawężników betonowych:
•	prostokątne ścięte	- rodzaj “a”,
•	prostokątne		- rodzaj “b”.
2.3.3. Odmiany
W zależności od technologii i produkcji krawężników betonowych, rozróżnia się odmiany:
1 - krawężnik betonowy jednowarstwowy,
2 - krawężnik betonowy dwuwarstwowy.
2.3.4. Gatunki
W zależności od dopuszczalnych wad, uszkodzeń krawężniki betonowe dzieli się na:
•	gatunek 1 - G1,
•	gatunek 2 - G2.
Przykład oznaczenia krawężnika betonowego ulicznego (U), prostokątnego (b), jednowarstwowego (1) o wymiarach 12 x 15 x 100 cm, gat. 1: Ub-1/12/15/100 BN-80/6775-03/04 [15].
2.4. Krawężniki betonowe - wymagania techniczne
2.4.1. Kształt i wymiary
Kształt krawężników betonowych przedstawiono na rysunku 1, a wymiary podano w tablicy 1.
Wymiary krawężników betonowych podano w tablicy 1.
Dopuszczalne odchyłki wymiarów krawężników betonowych podano w tablicy 2.
 
a) krawężnik rodzaju “a”
 
b) krawężnik rodzaju “b”
 
c) wpusty na powierzchniach stykowych krawężników
 
Rys. 1. Wymiarowanie krawężników

Tablica 1. Wymiary krawężników betonowych
Typ	Rodzaj	Wymiary krawężników,   cm	
krawężnika	krawężnika	l	b	h	c	d	r	
U	a	100	20
15	30	min. 3
max. 7	min. 12
max. 15	1,0	
 
D	 
b	 
100	15
12
10	20
25
25	 
-	 
-	 
1,0	

Tablica 2. Dopuszczalne odchyłki wymiarów krawężników betonowych
Rodzaj	Dopuszczalna odchyłka, mm	
wymiaru	Gatunek 1	Gatunek 2	
l	± 8	± 12	
b,   h	± 3	± 3	

2.4.2. Dopuszczalne wady i uszkodzenia
Powierzchnie krawężników betonowych powinny być bez rys, pęknięć i ubytków betonu, o fakturze z formy lub zatartej. Krawędzie elementów powinny być równe i proste.
Dopuszczalne wady oraz uszkodzenia powierzchni i krawędzi elementów, zgodnie z BN-80/6775-03/01 [14], nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 3.
Tablica 3. Dopuszczalne wady i uszkodzenia krawężników betonowych
 
Rodzaj wad i uszkodzeń	Dopuszczalna wielkość wad i uszkodzeń	
 	Gatunek 1	Gatunek 2	
Wklęsłość lub wypukłość powierzchni krawężników w mm	2	3	
Szczerby i uszkodzenia
krawędzi i naroży	ograniczających powierzchnie górne (ścieralne),   mm	niedopuszczalne	
 	ograniczających pozostałe 
powierzchnie:	 	 	
 	- liczba max	2	2	
 	- długość, mm, max	20	40	
 	- głębokość, mm, max	6	10	

2.4.3. Składowanie
Krawężniki betonowe mogą być przechowywane na składowiskach otwartych, posegregowane według typów, rodzajów, odmian, gatunków i wielkości.
Krawężniki betonowe należy układać z zastosowaniem podkładek i przekładek drewnianych o wymiarach: grubość 2,5 cm, szerokość 5 cm, długość min. 5 cm większa niż szerokość krawężnika.
2.4.4. Beton i jego składniki
2.4.4.1. Beton do produkcji krawężników
Do produkcji krawężników należy stosować beton wg PN-B-06250 [2], klasy B 25 i B 30. W przypadku wykonywania krawężników dwuwarstwowych, górna (licowa) warstwa krawężników powinna być wykonana z betonu klasy B 30.
Beton użyty do produkcji krawężników powinien charakteryzować się:
•	nasiąkliwością, poniżej 4%,
•	ścieralnością na tarczy Boehmego, dla gatunku 1: 3 mm, dla gatunku 2: 4 mm,
•	mrozoodpornością i wodoszczelnością, zgodnie z normą PN-B-06250 [2].
2.4.4.2.  Cement
Cement stosowany do betonu powinien być cementem portlandzkim klasy nie niższej niż “32,5” wg PN-B-19701 [10].
Przechowywanie cementu powinno być zgodne z BN-88/6731-08 [12].
2.4.4.3. Kruszywo
Kruszywo powinno odpowiadać wymaganiom PN-B-06712 [5].
Kruszywo należy przechowywać w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem, zmieszaniem z kruszywami innych asortymentów, gatunków i marek.
2.4.4.4. Woda
Woda powinna być odmiany “1” i odpowiadać wymaganiom PN-B-32250 [11].
2.5. Materiały na podsypkę i do zapraw
Piasek na podsypkę cementowo-piaskową powinien odpowiadać wymaganiom PN-B-06712 [5], a do zaprawy cementowo-piaskowej PN-B-06711 [4].
Cement na podsypkę i do zaprawy cementowo-piaskowej powinien być cementem portlandzkim klasy nie mniejszej niż “32,5”, odpowiadający wymaganiom PN-B-19701 [10].
Woda powinna być odmiany “1” i odpowiadać wymaganiom PN-B-32250 [11].
2.6. Materiały na ławy
Do wykonania ław pod krawężniki należy stosować, dla:
a)	ławy betonowej - beton klasy     B 10, wg PN-B-06250 [2], którego składniki powinny odpowiadać wymaganiom punktu 2.4.4,
b)	ławy żwirowej - żwir odpowiadający wymaganiom PN-B-11111 [7],
c)	ławy tłuczniowej - tłuczeń odpowiadający wymaganiom PN-B-11112 [8].
2.7. Masa zalewowa
Masa zalewowa, do wypełnienia szczelin dylatacyjnych na gorąco, powinna odpowiadać wymaganiom BN-74/6771-04 [13] lub aprobaty technicznej.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 3.
3.2. Sprzęt 
Roboty wykonuje się ręcznie przy zastosowaniu:
•	betoniarek do wytwarzania betonu i zapraw oraz przygotowania podsypki cementowo-piaskowej,
•	wibratorów płytowych, ubijaków ręcznych lub mechanicznych.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 4.
4.2. Transport krawężników
Krawężniki betonowe mogą być przewożone dowolnymi środkami transportowymi.
Krawężniki betonowe układać należy na środkach transportowych w pozycji pionowej z nachyleniem w kierunku jazdy.
Krawężniki powinny być zabezpieczone przed przemieszczeniem się i uszkodzeniami w czasie transportu, a górna warstwa nie powinna wystawać poza ściany środka transportowego więcej niż 1/3 wysokości tej warstwy.
4.3. Transport pozostałych materiałów
Transport cementu powinien się odbywać w warunkach zgodnych z BN-88/6731-08 [12].
Kruszywa można przewozić dowolnym środkiem transportu, w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem i zmieszaniem z innymi materiałami. Podczas transportu kruszywa powinny być zabezpieczone przed wysypaniem, a kruszywo drobne - przed rozpyleniem.
Masę zalewową należy pakować w bębny blaszane lub beczki drewniane. Transport powinien odbywać się w warunkach zabezpieczających przed uszkodzeniem bębnów i beczek.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 5.
5.2. Wykonanie koryta pod ławy
Koryto pod ławy należy wykonywać zgodnie z PN-B-06050 [1].
Wymiary wykopu powinny odpowiadać wymiarom ławy w planie z uwzględnieniem w szerokości dna wykopu ew. konstrukcji szalunku.
Wskaźnik zagęszczenia dna wykonanego koryta pod ławę powinien wynosić co najmniej 0,97 według normalnej metody Proctora.
5.3. Wykonanie ław
Wykonanie ław powinno być zgodne z BN-64/8845-02 [16].
5.3.1. Ława żwirowa
Ławy żwirowe o wysokości do 10 cm wykonuje się jednowarstwowo przez zasypanie koryta żwirem i zagęszczenie go polewając wodą.
Ławy o wysokości powyżej 10 cm należy wykonywać dwuwarstwowo, starannie zagęszczając poszczególne warstwy.
5.3.2. Ława tłuczniowa
Ławy należy wykonywać przez zasypanie wykopu koryta tłuczniem.
Tłuczeń należy starannie ubić polewając wodą. Górną powierzchnię ławy tłuczniowej należy wyrównać klińcem i ostatecznie zagęścić.
Przy grubości warstwy tłucznia w ławie wynoszącej powyżej 10 cm należy ławę wykonać dwuwarstwowo, starannie zagęszczając poszczególne warstwy.
5.3.3. Ława betonowa
Ławy betonowe zwykłe w gruntach spoistych wykonuje się bez szalowania, przy gruntach sypkich należy stosować szalowanie.
Ławy betonowe z oporem wykonuje się w szalowaniu. Beton rozścielony w szalowaniu lub bezpośrednio w korycie powinien być wyrównywany warstwami. Betonowanie ław należy wykonywać zgodnie z wymaganiami PN-B-06251 [3], przy czym należy stosować co 50 m szczeliny dylatacyjne wypełnione bitumiczną masą zalewową.
5.4. Ustawienie krawężników betonowych
5.4.1. Zasady ustawiania krawężników
Światło (odległość górnej powierzchni krawężnika od jezdni) powinno być zgodne z ustaleniami dokumentacji projektowej, a w przypadku braku takich ustaleń powinno wynosić od 10 do 12 cm, a w przypadkach wyjątkowych (np. ze względu na “wyrobienie” ścieku)  może być zmniejszone do 6 cm lub zwiększone do 16 cm.
Zewnętrzna ściana krawężnika od strony chodnika powinna być po ustawieniu krawężnika obsypana piaskiem, żwirem, tłuczniem lub miejscowym gruntem przepuszczalnym, starannie ubitym.
Ustawienie krawężników powinno być zgodne z BN-64/8845-02 [16].
5.4.2. Ustawienie krawężników na ławie żwirowej lub tłuczniowej
Ustawianie krawężników na ławie żwirowej i tłuczniowej powinno być wykonywane na podsypce z piasku o grubości warstwy od 3 do 5 cm po zagęszczeniu.
5.4.3. Ustawienie krawężników na ławie betonowej
Ustawianie krawężników na ławie betonowej wykonuje się  na podsypce z piasku lub na podsypce cementowo-piaskowej o grubości 3 do 5 cm po zagęszczeniu.
5.4.4. Wypełnianie spoin
Spoiny krawężników nie powinny przekraczać szerokości 1 cm. Spoiny należy wypełnić żwirem, piaskiem lub zaprawą cementowo-piaskową, przygotowaną w stosunku 1:2. Zalewanie spoin krawężników zaprawą cementowo-piaskową stosuje się wyłącznie do krawężników ustawionych na ławie betonowej.
Spoiny krawężników przed zalaniem zaprawą należy oczyścić i zmyć wodą. Dla zabezpieczenia przed wpływami temperatury krawężniki ustawione na podsypce cementowo-piaskowej i o spoinach zalanych zaprawą należy zalewać co 50 m bitumiczną masą zalewową nad szczeliną dylatacyjną ławy.
6. kontrola jakości robót
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 6.
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
6.2.1. Badania krawężników
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien wykonać badania materiałów przeznaczonych do ustawienia krawężników betonowych i przedstawić wyniki tych badań Inżynierowi  do akceptacji.
	Sprawdzenie wyglądu zewnętrznego należy przeprowadzić na podstawie oględzin elementu przez pomiar i policzenie uszkodzeń występujących na powierzchniach i krawędziach elementu zgodnie z wymaganiami tablicy 3. Pomiary długości i głębokości uszkodzeń należy wykonać za pomocą przymiaru stalowego lub suwmiarki z dokładnością do 1 mm, zgodnie z ustaleniami PN-B-10021 [6].
Sprawdzenie kształtu i wymiarów elementów należy przeprowadzić z dokładnością do 1 mm przy użyciu suwmiarki oraz przymiaru stalowego lub taśmy zgodnie z wymaganiami tablicy 1 i 2. Sprawdzenie kątów prostych w narożach elementów wykonuje się przez przyłożenie kątownika do badanego naroża i zmierzenia odchyłek z dokładnością do 1 mm.
6.2.2. Badania pozostałych materiałów
Badania pozostałych materiałów stosowanych przy ustawianiu krawężników betonowych powinny obejmować wszystkie właściwości, określone w normach podanych dla odpowiednich materiałów w pkt 2.
6.3. Badania w czasie robót
6.3.1. Sprawdzenie koryta pod ławę
Należy sprawdzać wymiary koryta oraz zagęszczenie podłoża na dnie wykopu.
Tolerancja dla szerokości wykopu wynosi ± 2 cm. Zagęszczenie podłoża powinno być zgodne z pkt 5.2.
6.3.2. Sprawdzenie ław
Przy wykonywaniu ław badaniu podlegają:
a)	Zgodność profilu podłużnego górnej powierzchni ław z dokumentacją projektową.
	Profil podłużny górnej powierzchni ławy powinien być zgodny z projektowaną niweletą. Dopuszczalne odchylenia mogą wynosić ± 1 cm na każde 100 m ławy.
b)	Wymiary ław.
	Wymiary ław należy sprawdzić w dwóch dowolnie wybranych punktach na każde 100 m ławy. Tolerancje wymiarów wynoszą:
	- dla wysokości  ± 10% wysokości projektowanej,
	- dla szerokości  ± 10% szerokości projektowanej.
c)	Równość górnej powierzchni ław.
	Równość górnej powierzchni ławy sprawdza się przez przyłożenie w dwóch punktach, na każde 100 m ławy, trzymetrowej łaty.
	Prześwit pomiędzy górną powierzchnią ławy i przyłożoną łatą nie może przekraczać               1 cm.
d)	Zagęszczenie ław.
	Zagęszczenie ław bada się w dwóch przekrojach na każde 100 m. Ławy ze żwiru lub piasku nie mogą wykazywać śladu urządzenia zagęszczającego.
	Ławy z tłucznia, badane próbą wyjęcia poszczególnych ziarn tłucznia, nie powinny pozwalać na wyjęcie ziarna z ławy.
e)	Odchylenie linii ław od projektowanego kierunku.
	Dopuszczalne odchylenie linii ław od projektowanego kierunku nie może przekraczać ± 2 cm na każde 100 m wykonanej ławy.
6.3.3. Sprawdzenie ustawienia krawężników
	Przy ustawianiu krawężników należy sprawdzać:
a)	dopuszczalne odchylenia linii krawężników w poziomie od linii projektowanej, które wynosi ± 1 cm na każde 100 m ustawionego krawężnika,
b)	dopuszczalne odchylenie niwelety górnej płaszczyzny krawężnika od niwelety projektowanej, które wynosi ± 1 cm na każde 100 m ustawionego krawężnika,
c)	równość górnej powierzchni krawężników, sprawdzane przez przyłożenie w dwóch punktach na każde 100 m krawężnika, trzymetrowej łaty, przy czym prześwit pomiędzy górną powierzchnią krawężnika i przyłożoną łatą nie może przekraczać 1 cm,
d)	dokładność wypełnienia spoin bada się co 10 metrów. Spoiny muszą być wypełnione całkowicie na pełną głębokość.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 7.
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową jest m (metr) ustawionego krawężnika betonowego.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Ogólne zasady odbioru robót
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 8.
Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, ST i wymaganiami Inżyniera, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg pkt 6 dały wyniki pozytywne.
8.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
Odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu podlegają:
•	wykonanie koryta pod ławę,
•	wykonanie ławy,
•	wykonanie podsypki.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST D-M-00.00.00 “Wymagania ogólne” pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena wykonania 1 m krawężnika betonowego obejmuje:
•	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
•	dostarczenie materiałów na miejsce wbudowania,
•	wykonanie koryta pod ławę,
•	ew. wykonanie szalunku,
•	wykonanie ławy,
•	wykonanie podsypki,
•	ustawienie krawężników na podsypce (piaskowej lub cementowo-piaskowej),
•	wypełnienie spoin krawężników zaprawą,
•	ew. zalanie spoin masą zalewową,
•	zasypanie zewnętrznej ściany krawężnika gruntem i ubicie,
•	przeprowadzenie badań i pomiarów wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. przepisy związane
10.1. Normy
  1.	PN-B-06050	Roboty ziemne budowlane	
  2.	PN-B-06250	Beton zwykły	
  3.	PN-B-06251	Roboty betonowe i żelbetowe	
  4.	PN-B-06711	Kruszywo mineralne. Piasek do betonów i zapraw	
  5.	PN-B-06712	Kruszywa mineralne do betonu zwykłego	
  6.	PN-B-10021	Prefabrykaty budowlane z betonu. Metody pomiaru cech geometrycznych	
  7.	PN-B-11111	Kruszywa mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Żwir i mieszanka	
  8.	PN-B-11112	Kruszywa mineralne. Kruszywo łamane do nawierzchni drogowych	
  9.	PN-B-11113	Kruszywa mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Piasek	
10.	PN-B-19701	Cement. Cement powszechnego użytku. Skład, wymagania i ocena zgodności	
11.	PN-B32250	Materiały budowlane. Woda do betonów i zapraw	
12.	BN-88/6731-08	Cement. Transport i przechowywanie	
13.	BN-74/6771-04	Drogi samochodowe. Masa zalewowa	
14.	BN-80/6775-03/01	Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy nawierzchni dróg, ulic, parkingów i torowisk tramwajowych. Wspólne wymagania i badania	
15.	BN-80/6775-03/04	Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy nawierzchni dróg, ulic, parkingów i torowisk tramwajowych. Krawężniki i obrzeża chodnikowe	
16.	BN-64/8845-02	Krawężniki uliczne. Warunki techniczne ustawiania i odbioru.	
10.2. Inne dokumenty
1.	17.  Katalog powtarzalnych elementów drogowych (KPED), Transprojekt - Warszawa, 1979 i 1982 r.