Prawne aspekty tworzenia i prowadzenia fundacji/stowarzyszenia

Fundacje i stowarzyszenia to dwie najpopularniejsze formy organizacji pozarządowych w Polsce. Mogą działać obok biznesu i wspierać cele społeczne, edukacyjne, kulturalne czy ekologiczne. Coraz częściej przedsiębiorcy decydują się na ich tworzenie – czy to z powodów społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), czy jako sposób na budowanie marki i relacji z otoczeniem.
Choć ich głównym celem nie jest osiąganie zysku, obie formy mogą prowadzić działalność gospodarczą w określonych ramach prawnych. Fundacja i stowarzyszenie to organizacje pozarządowe (NGO), które mogą realizować projekty społeczne, ubiegać się o dotacje, a nawet prowadzić działalność gospodarczą (w ograniczonym zakresie).

FUNDACJA - PODSTAWOWE INFORMACJE

Czym jest fundacja?
Fundacja to organizacja powoływana przez fundatora (osobę fizyczną lub prawną), który wnosi tzw. fundusz założycielski – czyli określony majątek
(np. pieniądze, nieruchomości). Fundacja działa zgodnie z celem określonym w statucie – np. wspieranie edukacji, ochrony zdrowia, sportu czy kultury.

Jak założyć fundację?
1. Należy określić cel fundacji
Fundacja musi działać w sferze społecznie lub gospodarczo użytecznej (np. pomoc osobom niepełnosprawnym, ochrona zdrowia, edukacja, kultura, ochrona środowiska). Cel musi być jasno zapisany w statucie.

2. Wybór fundatora (lub fundatorów)
Fundatorem może być osoba fizyczna (obywatel polski lub cudzoziemiec) albo osoba prawna (firma, stowarzyszenie, inna fundacja). Fundator wnosi fundusz założycielski – najczęściej pieniężny, ale może być też majątek (np. sprzęt, nieruchomość). Minimalny kapitał nie jest ustawowo określony, przyjmuje się co najmniej 1 000 zł, a jeśli fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą – minimum 1 000 zł na cele statutowe i 5 000 zł na działalność gospodarczą.

3. Opracowanie statutu fundacji
Statut powinien zawierać:

• nazwę i siedzibę fundacji,
• cele i sposoby ich realizacji,
• majątek początkowy,
• zasady działania i organizacji,
• skład oraz sposób powoływania organów fundacji (najczęściej zarządu).

4. Sporządzenie aktu notarialnego
Fundator podpisuje akt notarialny o ustanowieniu fundacji. W akcie wskazuje się nazwę fundacji, cele i środki na ich realizację. Statut fundacji może być załącznikiem.

5. Zarejestrowanie fundacji w KRS
Należy złożyć wniosek do sądu rejestrowego (KRS – Krajowy Rejestr Sądowy).
Do wniosku należy dołączyć:

• akt notarialny o ustanowieniu fundacji,
• statut fundacji,
• oświadczenia członków zarządu o zgodzie na pełnienie funkcji,
• dowód wniesienia opłaty sądowej (250 zł za wpis + 100 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym).

Po wpisie do KRS fundacja uzyskuje osobowość prawną.

6. Formalności po rejestracji

• Zgłoszenie do urzędu skarbowego (NIP) i urzędu statystycznego (REGON) – obecnie często dzieje się automatycznie przez system KRS.
• Założenie konta bankowego.
• Ewentualna rejestracja jako organizacja pożytku publicznego (OPP), jeśli fundacja chce zbierać 1,5% podatku od osób fizycznych – można o to wystąpić dopiero po 2 latach działania.

7. Opcjonalnie – działalność gospodarcza
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko jako dodatkową wobec działalności statutowej. Wymaga to odpowiednich zapisów w statucie i zgłoszenia PKD w KRS.

Prowadzenie fundacji
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w zakresie wspierającym jej cele statutowe. Obowiązki: prowadzenie księgowości, składanie sprawozdań finansowych,
przestrzeganie statutu. Organy: zarząd (często rada fundacji jako organ nadzorczy).

Fundator fundacji nie może „cofnąć”
wniesionego majątku – przechodzi
on na fundację na zawsze.

STOWARZYSZENIE – PODSTAWOWE INFORMACJE

Czym jest fundacja?
Stowarzyszenie to organizacja tworzona przez ludzi, a nie przez majątek.
Najważniejsze są tu członkowie, którzy wspólnie realizują określony cel – np. rozwój sportu, ochrona środowiska, działalność lokalna.

Rodzaje stowarzyszeń
Stowarzyszenie rejestrowe – musi mieć co najmniej 7 osób. Ma osobowość prawną i może prowadzić działalność gospodarczą.
Stowarzyszenie zwykłe – minimum 3 osoby, rejestracja w urzędzie gminy. Nie ma osobowości prawnej, nie może prowadzić działalności gospodarczej.

Jak założyć stowarzyszenie rejestrowe?

1. Zebranie założycielskie
Minimum 7 osób pełnoletnich (obywatele polscy lub cudzoziemcy z miejscem zamieszkania w Polsce). Mogą być to osoby prywatne, nie jest potrzebny kapitał początkowego

2. Opracowanie statutu
Statut to najważniejszy dokument. Musi zawierać m.in.:

• nazwę i siedzibę stowarzyszenia,
• cele i sposoby ich realizacji,
• zasady nabywania i utraty członkostwa,
• prawa i obowiązki członków,
• organy stowarzyszenia (np. zarząd, komisja rewizyjna) i zasady ich wyboru,
• źródła finansowania (składki, darowizny, dotacje itp.),
• sposób reprezentacji na zewnątrz.

3. Zwołanie zebrania założycielskiego
Na spotkaniu:

• uchwala się statut,
• wybiera się zarząd i komisję rewizyjną,
• sporządza się listę założycieli (z podpisami, danymi osobowymi),
• spisuje się protokół zebrania i podjęte uchwały.

4. Złożenie wniosku do KRS
Wniosek składa się do sądu rejestrowego właściwego dla siedziby stowarzyszenia.
Potrzebne dokumenty:

• formularz KRS-W20 (wniosek o rejestrację),
• formularze załączniki (KRS-WK – skład władz, KRS-WF – cele działania),
• statut (2 egzemplarze),
• protokół zebrania założycielskiego,
• uchwały o powołaniu stowarzyszenia, przyjęciu statutu, wyborze władz,
• lista założycieli z podpisami i adresami,
• lista obecności z zebrania,
• zgody członków zarządu i komisji rewizyjnej na pełnienie funkcji.

5. Po rejestracji

• Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną.
• Automatycznie nadawany jest REGON i NIP (jeśli system KRS nie zrobi tego automatycznie, trzeba złożyć wnioski w urzędach).
• Można otworzyć konto bankowe.
• Prowadzi się księgowość i składa sprawozdania finansowe.

6. Możliwości stowarzyszenia

• Prowadzenie działalności odpłatnej (np. zajęcia, szkolenia).
• Prowadzenie działalności gospodarczej (jeśli przewiduje to statut).

Dlaczego przedsiębiorcy zakładają fundacje i stowarzyszenia?

• CSR (społeczna odpowiedzialność biznesu) – firmy chcą wspierać lokalne społeczności i działać na rzecz dobra wspólnego.
• Możliwość uzyskania dotacji – fundacje i stowarzyszenia mogą sięgać po środki publiczne i unijne.
• Budowanie marki – prowadzenie działań społecznych poprawia wizerunek firmy.
• Korzyści podatkowe – darowizny na cele społeczne można odliczyć od podatku.

NIEODPŁATNA POMOC PRAWNA - NIEODPŁATNE PORADNICTWO OBYWATELSKIE

Na terenie całej Polski funkcjonuje ponad 1500 punktów nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Jest to rezultat wejścia w życie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Z bezpłatych porad może skorzystać każda osoba, której nie stać na uzyskanie odpłatnej porady i która złoży stosowne oświadczenie.
Prawnicy oraz doradcy Fundacji Togatus Pro Bono udzielają bezpłatnych porad prawnych w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie powiatów, z którymi Fundacja
zawarła umowy.
Zapraszamy do zapoznania się z zasadami udzielania bezpłatnej pomocy prawnej lub poradnictwa obywatelskiego.

Poradnik w wersji PDF  - pobierz plik

Osoba odpowiedzialna za:

• wytworzenie informacji: Fundacja Togatus
• wprowadzenie informacji do podstrony BIP: Paweł Tatera (2025-12-02 10:36:41)
• zaakceptowanie treści informacji: Paweł Tatera (2025-12-02 10:40:09)
• ostatnią zmianę treści wiadomości: Paweł Tatera (2025-12-02 10:40:09)